© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Prokuratury Krajowej i Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
(Skarga nr 10161/13)
3 Września 2015
03/12/2015
Wyrok ten stanie się prawomocny zgodnie z warunkami określonymi przez artykuł 44 ust. 2 Konwencji. Może on podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie M. i M. przeciwko Chorwacji,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Pierwsza Sekcja), zasiadając jako Izba w składzie:
Isabelle Berro, Przewodniczący,
Mirjana Lazarova Trajkovska,
Julia Laffranque,
Paulo Pinto de Albuquerque,
Linos-Alexandre Sicilianos,
Erik Møse,
Ksenija Turković, sędziowie,
i Søren Nielsen, Kanclerz Sekcji,
Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2015 roku,
Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
1Sprawa wywodzi się ze skargi (numer 10161/13) przeciwko Republice Chorwacji wniesionej do Trybunału na podstawie Artykułu 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (“Konwencja”) przez obywatelki Chorwacji, Panią M. (“druga skarżąca”) i jej nieletnią córkę M. (“pierwsza skarżąca”), w dniu 3 stycznia 2013 roku. Przewodniczący Sekcji postanowił nie ujawniać opinii publicznej tożsamości skarżących (Artykuł 47 § 4 Regulaminu Trybunału).
2Skarżące były reprezentowane przez Panią S. Bezbradica Jelavić i Pana I. Jelavić z kancelarii prawniczej Jelavić & Partners, prawników praktykujących w Zagrzebiu. Chorwacki Rząd (“Rząd”) był reprezentowany przez swojego pełnomocnika, Panią Š. Stažnik.
3Skarżące zarzucały w szczególności, że władze krajowe nie wypełniły swoich obowiązków wynikających z Artykułu 3 i/lub 8 Konwencji, ponieważ właściwie nie ścigały ojca pierwszej skarżącej za stosowanie wobec niej przemocy, ani nie uchroniły jej przed dalszymi atakami poprzez usunięcie jej z domu.
4W dniu 16 maja 2013 roku skarga została zakomunikowana Rządowi.
5Skarżące urodziły się odpowiednio w 1976 roku (druga skarżąca) i w 2001 roku (pierwsza skarżąca) i mieszkają w Zadarze.
6W dniu 23 czerwca 2001 roku druga skarżąca poślubiła Pana I.M.
7W dniu 4 września 2001 roku druga skarżąca urodziła pierwszą skarżącą.
8Stosunki między małżonkami uległy pogorszeniu, a w 2006 roku druga skarżąca wniosła powództwo cywilne przeciwko mężowi, żądając rozwodu, prawa do opieki nad pierwszą skarżącą i alimentów. Jej mąż I.M. wniósł powództwo wzajemne, żądając opieki nad pierwszą skarżącą.
9W okresie między 5 lipca 2006 roku i 7 marca 2008 roku zostało złożonych osiem skarg do sądu o popełnienie przestępstwa przeciwko drugiej skarżącej i I.M. Większość z tych skarg została wniesiona przeciwko sobie wzajemnie, ale niektóre z nich zostały złożone z inicjatywy policji. Trzy z ośmiu skarg doprowadziły do wszczęcia postępowań karnych (dwa przeciwko I.M., i jedno przeciwko I.M. i drugiej skarżącej), których sposób zakończenia nie jest znany. Pozostałych pięć skarg w sprawach karnych zostało oddalonych, w tym trzy, w których zarzucano, że popełniono przestępstwa związane z przemocą w rodzinie i przemocą domową wobec pierwszej skarżącej.
10Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Zadarze (Općinski sud u Zadru): (a) orzekł o rozwodzie drugiej skarżącej i I.M.; (b) przyznał I.M. prawo do opieki nad pierwszą skarżącą; (c) orzekł o kontaktach drugiej skarżącej z pierwszą i (d) nakazał drugiej skarżącej regularne płacenie alimentów na rzecz pierwszej skarżącej. Przy wydawaniu tego orzeczenia sąd oparł się na opinii biegłych sądowych z dziedziny psychologii i psychiatrii, uzyskanych w toku postępowania i na zlecenie Zadarskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Centar za socijalnu skrb Zadar, zwanego dalej “lokalnym centrum pomocy społecznej”), które uczestniczyło w tych postępowaniach jako interwenient uboczny sui generis w celu ochrony interesów pierwszej skarżącej. Wyrok stał się ostateczny w dniu 2 stycznia 2008 roku.
11Wcześniej, w decyzji z dnia 7 listopada 2006 roku lokalne centrum pomocy społecznej zarządziło nadzór nad sprawowaniem władzy rodzicielskiej w odniesieniu do pierwszej skarżącej. Środek został nałożony w celu poprawy komunikacji między drugą skarżącą i I.M. mając na względzie pierwszą skarżącą, a także w celu zapobieżenia wciągnięcia jej do konfliktu. Nadzór obowiązywał do 31 sierpnia 2008 roku, kiedy to został uchylony. W swojej decyzji z dnia 2 września 2008 roku lokalne centrum opieki społecznej stwierdziło, inter alia, co następuje:
“Środek tylko częściowo osiągnął swój cel - ustabilizował się kontakt z matką. Rodzice nadal nie komunikują się ze sobą i oczywiste jest, że matka zamierza kontynuować takie zachowanie. Ponadto współpraca matki z funkcjonariuszem nadzorującym nie jest wystarczająca i oczywistym jest, że utrzymywanie środka stało się bezprzedmiotowe.”
12Skarżące zgłosiły, że w dniu 1 lutego 2011 roku ojciec pierwszej skarżącej I.M. uderzył ją w twarz i ścisnął jej gardło, znieważając ją słownie.
13Następnego dnia druga skarżąca zabrała pierwszą skarżącą na policję, aby poinformować o incydencie. Policja zaproponowała im wizytę u lekarza i towarzyszyła im do miejscowego szpitala, gdzie pierwsza skarżąca została zbadana przez okulistę, który zdiagnozował u niej zasinienie gałki ocznej i oczodołu. W szczególności okulista zauważył, że:
“Klinicznie dyskretny krwiak lewej dolnej powieki, w resorpcji. Ruchliwość oczu jest normalna, nie ma diplopii [podwójne widzenie], bez klinicznych objawów złamania oczodołu.
Źrenice są normalne, soczewki [są] na miejscu, przejrzyste, dno oka [jest] obustronnie normalne.
Dg.: Contusio oc.sin.
Haematoma palp.inf.oc.sin.
Leczenie: zimne okłady [kompresy] ... Do oczu: Effludimex sol ...
Dg:
S05.1. Siniaki na gałce ocznej i tkance gniazda oka”
14Po zbadaniu pierwszej skarżącej okulista wypełnił standardowy protokół, który został przedstawiony policji, w którym wskazał, że uraz został zadany przez twardy cios w lewe oko, jako diagnozę wskazał zasinienie lewej powieki (haematoma palp.inf.oc.sin.) i opisał obrażenia jako lekkie.
15Skarżące następnie wróciły na policję, gdzie obie złożyły zeznania. W swoich zeznaniach pierwsza skarżąca wymieniła inne przypadki fizycznej i psychicznej przemocy doznanej ze strony ojca w ciągu ostatnich trzech lat. Właściwa część protokołu policyjnego sporządzonego podczas rozmowy z pierwszą skarżącą brzmi następująco:
“Wywiad przeprowadzono w sprawie wybuchowego zachowania ojca [dziecka] I.M.
[Dziecko] stwierdziło, że wczoraj o godzinie szesnastej, kiedy przygotowywała się do odwiedzin matki D.M, chciała wziąć ramkę do zdjęć z puklem swoich włosów, który zrobiła jej mama, gdy pierwszy raz obcięła jej włosy. Włożyła ramkę pod kurtkę, bo wiedziała, że ojciec nie pozwoli jej wziąć tego do mamy. Wtedy jego dziewczyna I.P. zobaczyła, że ma coś pod kurtką i zapytała, co to jest. Odpowiedziała, że nic. Potem przyszedł jej ojciec, wyjął ramkę do zdjęć spod kurtki i powiedział jej, że porozmawiają o tym, kiedy wróci do domu.
... Wieczorem, około ósmej, mama zabrała ją z powrotem do jej taty, który zaprowadził ją do pokoju i nazwał ją złodziejką, uderzył ją ręką w lewe oko, i zaczął ściskać jej szyję i popychać ją. Wtedy upadła, ale nie zraniła się, bo upadła na torbę która, była na podłodze. Wtedy zwymiotowała śliną, ponieważ odczuwała mdłości po tym jak ojciec ścisnął jej szyje. Wtedy [partnerka jego ojca] I.P. przyszła i powiedziała jej ojcu, by się uspokoił, ponieważ ona [pierwsza skarżąca] mogłaby zwymiotować... Wtedy on wyszedł i usiadł w salonie. Bardzo się bała i płakała, ale mimo to poszła do swojego pokoju i odrobiła pracę domową na następny dzień. Kiedy rano się obudziła, przywitała swojego ojca mówiąc ‘dzień dobry’, ale on nawet na nią nie spojrzał i tylko odwrócił głowę. Rano poczuła niewielki ból pod lewym okiem tam, gdzie uderzył ją ojciec. Kiedy przyszła do szkoły wspomniała o tym swojemu nauczycielowi i swoim przyjaciołom P. i A., ponieważ odczuwała potrzebę zwierzenia się komuś.
Dziś poszła do mamy i opowiedziała wszystko, co się stało tamtego wieczoru. Była bardzo dotknięta, gdy jej tata [przeklinał]. On często to robi i robił to [też] wczorajszego wieczora. Nazwał ją też ‘krową’ i powiedział, że jest głupia. Z powodu jego obelżywego języka ona później długo płakała. Tata mówi jej od czasu do czasu, żeby [szła do diabła], a ona nie lubi przeklinania, szczególnie kiedy on wspomina jej mamę. Kilka miesięcy temu ojciec powiedział jej, że za pośrednictwem swoich przyjaciół dopilnuje, aby nigdy nie słyszała ani nie widziała swojej mamy. Dlatego bardzo się boi swojego taty, ponieważ może być niebezpieczny. Widziała, jak jej tata bije mamę i obawiał się, że może ją tak samo pobić. Stwierdza, że jej ojciec jest często niemiły, krzyczy na nią, zmusza do spożywania pokarmów, których nie lubi, a kiedy tego nie robi, chwyta podbródek i wsuwa jedzenie do ust, co sprawia, że czuje się źle. Często zabiera telefon komórkowy, aby nie mogła zadzwonić do swojej mamy, a ona chce mieć kontakt z mamą. Kiedyś uderzył ją w nogę szczotką do włosów, gdy nie pozwoliła mu wyszczotkować jej włosów. Chwycił ją za ramię i ścisnął ją tak mocno, że potem miała siniaki. Stwierdziła, że bardzo boi się swojego taty i chce mieszkać z mamą. Tej nocy zdecydowanie nie chce iść ze swoim ojcem, ale chce zostać z mamą. Obawia się, że jej ojciec pobije ją i na nią nakrzyczy. Często grozi jej, machając ręką do niej i mówiąc: ‘spójrz na to, spójrz na to’, z zamiarem uderzenia jej, jeśli ona jej nie słucha. Ojciec też grozi, że zetnie jej włosy, wiedząc, że ona lubi [swoje] długie włosy. Grozi jej, kiedy płacze tęskniąc za swoją mamą, obgryza paznokcie lub prosi o telefon komórkowy. Tata często mówi jej, że nie wolno jej kochać babci [ze strony mamy], [partnera jej mamy] N. lub jego mamy, podczas gdy ona kocha ich wszystkich.
Ona również stwierdza, że za każdym razem, gdy jej mama lub [nowy partner jej mamy] N. kupuje coś, a ona przywozi to do domu ojca, ten wrzuca te wszystkie rzeczy do śmieci. Dlatego nosi to, co mama jej kupiła tylko wtedy, gdy idzie do mamy w odwiedziny ponieważ nie wolno jej nosić tego, gdy jest w domu taty.
Wreszcie stwierdza, że bardzo boi się swojego taty i [zwłaszcza] ... że może zrobić coś złego jej mamie, ponieważ stale jej grozi.
Wywiad przeprowadzono w obecności pracownika socjalnego z Zadarskiego Ośrodka Pomocy Społecznej V.C.”
16Tego samego dnia policja przesłuchała I.M. i jego partnerkę I.P. Odpowiednia część protokołu policyjnego z przesłuchania I.M. brzmi następująco:
“Przesłuchanie przeprowadzono w obecności jego adwokata B.Z., odnośnie skargi, że uderzył on nieletnią córkę ... W związku z tym stwierdził, co następuje:
...
[On zeznał, że jego była żona] nie płaci mu regularnie alimentów na rzecz [ich] córki ... wynoszących 800 Chorwackich kun (HRK) co miesiąc i do dnia obecnego jest [mu] winna HRK 15,000.
[Stwierdził] że, niestety, [jego była żona] manipuluje ich córką ... i używa jej, aby usunąć wszystko, co nosi [jego] nazwisko. Nawet stworzyła dla niej profil na Facebooku z ... nazwiskiem jej obecnego partnera ...
Jeśli chodzi o jego relacje z córką..., stwierdza [on] że jako rodzic, chce nauczyć swego dziecka respektowania pracy i dyscypliny, wykonywania swoich obowiązków stwierdza, że dziecko musi mieć pewną dyscyplinę, [na przykład] Nie może kłamać rodzicom i nie może robić tego, co mu się podoba. Kiedy [jego córka] wraca ze szkoły, wymaga od niej odrobienia pracy domowej i uczenia się. Jeśli chodzi o jedzenie, oświadcza [on], że pragnie, aby [jego córka] jadła zdrowe i urozmaicone pożywienie, owoce i warzywa, ryż i mięso a nie aby jadła tylko pizzę, kanapki i słodycze. On też nie lubi wyrzucać jedzenia i woli, gdy jest spożywane.
W dniu 1 lutego 2011 roku około godziny 15.50 [jego córka] przygotowywała się do pójścia do matki i przyszła do kuchni, aby się pożegnać. W tej chwili [jego partnerka] I.P. zauważyła, że ma coś pod kurtką ... i zapytała, co to jest. [Córka] odpowiedziała, że to nic, pomimo tego, że było pod nią coś wyraźnie widocznego. Poprosiła ją, aby rozpięła kurtkę. [Wtedy zdali sobie sprawę], że wzięła ze sobą szklaną ramę z lokiem jej włosów, ściętych kiedy była jeszcze dzieckiem. [On] zapytał ją, dlaczego nie poprosiła o wzięcie tego, zamiast robić to ukradkiem, kradnąc z własnego domu. [Córka] powiedziała, że to dla jej mamy, a jeśli spytałaby, czy może to wziąć, nie pozwoliliby jej na to. Potem powiedział, że może iść do mamy i porozmawiają o tym później, kiedy wróci do domu.
[Córka] wróciła do domu o ósmej wieczorem, a oni kontynuowali rozmowę, ponieważ chciał jej powiedzieć, że to, co zrobiła, było złe i że powinna była poprosić, zamiast kraść rzeczy z domu i zabierać je do matki. [Jego córka] odpowiedziała, że chciała, żeby [ramka] była w mieszkaniu jej matki. Potem skarcił ją za kłamstwo, mówiąc, że to, co zrobiła, była smutne i złe, a ona powinna zawsze mówić prawdę, ponieważ nie toleruje kłamstw i że wszystkie problemy zostaną rozwiązane tak, jak zostały rozwiązane do tej pory. Przyznaje się, że czasami jest surowym rodzicem, ale zawsze zachowuje się w umiarkowany sposób i z [właściwym] uzasadnieniem, i to wyłącznie w celu poprawienia jej zachowania.
Dziś, 2 lutego 2011 roku [jego córka] rano była w szkole, a po południu bawiła się z [nim] i jego [partnerką] ... Nic nie sugerowało, że była w jakikolwiek sposób zmartwiona wydarzeniami z poprzedniego wieczora.
[On] podkreśla, że wszystko to zostało sfabrykowane przez matkę ... która ma negatywny wpływ na [córkę].”
17Odpowiednia część protokołu policyjnego z przeprowadzonego przesłuchania partnerki I.M. I.P. brzmi następująco:
“Przesłuchanie przeprowadzono w sprawie skargi, według której I.M. uderzył swoją małoletnią córkę ... W związku z tym zeznała, co następuje:
W dniu 1 lutego 2011 roku około godziny 15.50 [jego córka] przygotowywała się do pójścia do matki i przyszła do kuchni, aby się pożegnać. W tej chwili [jego partnerka] I.P. zauważyła, że ma coś pod kurtką ... i zapytała, co to jest. [Córka] odpowiedziała, że to nic, pomimo że było pod nią coś wyraźnie widocznego. Poprosiła ją, aby rozpięła kurtkę. [Wtedy zdali sobie sprawę], że wzięła ze sobą szklaną ramę z lokiem swoich włosów, które jej ścięto gdy była jeszcze dzieckiem. [On] zapytał ją, dlaczego nie poprosiła o wzięcie tego, zamiast robić to ukradkiem kradnąc z własnego domu. [Córka] powiedziała, że to dla jej mamy, a jeśli spytałaby, czy może to wziąć, nie pozwoliliby jej na to. Potem powiedział, że może iść do mamy i porozmawiają o tym później, kiedy wróci do domu.
[Córka] wróciła do domu o ósmej wieczorem, a oni kontynuowali rozmowę, ponieważ chciał jej powiedzieć, że to, co zrobiła, było złe i że powinna była poprosić, zamiast kraść rzeczy z domu i zabierać je do matki. [Jego córka] odpowiedziała, że chciała, żeby [ramka] była w mieszkaniu jej matki. Potem skarcił ją za kłamstwo, mówiąc, że to, co zrobiła, była smutne lub złe, a ona powinna zawsze mówić prawdę, ponieważ nie toleruje kłamstw i że wszystkie problemy zostaną rozwiązane tak, jak zostały rozwiązane do tej pory. I.P. stanowczo stwierdziła, że z tej okazji I.M. nie uderzył [swojej córki], ani nie widziała, jak [ją] uderzył. Mówi, że I.M ma temperament, czasami krzyczy, gdy uważa, że coś jest nie tak, ale nie jest skłonny do przemocy fizycznej lub bicia dzieci. I.P. zauważa, że [jej córka] jest bardzo wrażliwa jeśli chodzi o temat swojej matki i natychmiast zaczyna płakać w gdy tylko się wspomina coś na jej temat.
18Po przesłuchaniach pierwsza skarżąca została zwrócona ojcu I.M., po interwencji pracownika lokalnego ośrodka pomocy społecznej.
19W dniu 19 lutego 2011 roku pierwsza skarżąca z inicjatywy drugiej skarżącej została poddana badaniu przeprowadzonemu przez psychiatrę w Szpitalu Psychiatrycznym dla Dzieci i Młodzieży w Zagrzebiu. Właściwa część uwag psychiatry brzmi następująco:
“Dziecko było z matką na posterunku policji i zgłosiło incydent [z 1 lutego 2011 roku], ponieważ matka, a także dziecko, twierdzą, że nie był to pierwszy przypadek, w którym ojciec źle traktował [dziecko], chociaż nie chodzi tak bardzo o przemoc fizyczną jak o psychiczną.
Z rozmowy z dziewczynką jasno wynika, że dziecko jest bardzo się denerwuje na wspomnienie ojca, bo się go boi, "ciągle myśli, że znów ją uderzy i chciałoby zostać z mamą". Tata ciągle jej grozi, że "zetnie jej włosy, jeśli nadal będzie płakać i wspomnieć o mamie..." często przeklina i wypowiada wulgarne słowa wobec matki, wszystko to rzekomo zostało zgłoszone policji ... (wywiad był przeprowadzony najpierw z matką, a potem z dziewczynką, także bez obecności osób trzecich, [dziecko] opowiada o tym przez łzy i gryząc paznokcie)....
Dziewczynka mówi, że pamięta, że "zapytano ją, kiedy była mała, z kim chciałaby mieszkać i powiedziała wtedy, że z tatą, ponieważ powiedziano jej, że musi to powiedzieć, i teraz tego żałuje" (ona cały czas płacze).
Dziewczynka wydaje się mieć dobre zdolności intelektualne; Dobrze funkcjonuje poza rodziną i jest piątkowym uczniem. Nie ma żadnych oznak zaburzeń psychotycznych, jest empatyczna w kontaktach, z wyjątkiem sytuacji, kiedy staje się zdenerwowana i szybko mówi, kiedy porusza się temat ojca i jego związku z nią (w ten sposób objawia się jej strach przed ojcem).
Biorąc pod uwagę złożoność sytuacji rodzinnej (ojciec ożenił się, a [dziecko] mieszka z nim oraz jego nową żoną, jej córką z pierwszego małżeństwa i dwoma małymi siostrami, podczas gdy matka ma również nowego partnera, z którym ma małego syna) oraz oczywiste bolesne doświadczenie dziecka, które prawdopodobnie trwa już długi czas, zaleca się ocenę psychiatryczną dziecka.
Do tego czasu ... polecam zabrać dziewczynkę do psychologa...
Dg. Maltretowane dziecko, T 74.8”
20W dniu 5 marca 2011 roku druga skarżąca zabrała pierwszą skarżącą do psychologa w Zagrzebiu, który, inter alia, przedstawił następujące uwagi:
“Wywiady, które przeprowadzono osobno z matką i z dziewczyną, wskazują, że dziecko boi się swojego ojca, ponieważ on psychicznie, a czasami fizycznie ją maltretuje...
Dziewczyna ... mówi, że chętnie by mieszkała z mamą, jeśli tylko by mogła i że tata źle mówi o mamie...
Wyniki pokazują, że [dziecko] jest emocjonalnie przywiązane do swojej mamy i uważa, że tata jej nie kocha, boi się go, nie ufa mu i uważa, że to nie fair, że tata ciągle krzyczy na nią nawet wtedy, gdy nie jest winna. Największym jej pragnieniem jest mieszkać z mamą i jej rodziną, i uważa powrót do domu taty za trudny. Identyfikuje się z matką i uważa, że są bardzo podobne.
Wyniki: [Dziewczynka] jest skrzywdzonym dzieckiem o ponadprzeciętnych zdolnościach umysłowych, silnej samokontroli, neurotyzmie, depresji, nadwrażliwości, skłonności do silnego kompleksu niższości. Rozpoznaje się dyskretne drżenie.
Zalecana poradnia psychologiczna a jeśli trzeba będzie , psychiatryczna.”
21W dniu 30 marca 2011 roku Urząd Prokuratora Okręgowego w Zadarze (Općinsko državno odvjetništvo u Zadru, zwany dalej “Prokuratorem Okręgowym”) poinformował drugą skarżącą, że w tym samym dniu, w związku z incydentem z dnia 1 lutego 2011 roku oskarżył I.M., przed Sądem Rejonowym w Zadarze, o przestępstwo uszkodzenia ciała określone w artykule 98 kodeksu karnego (dokładniejszy opis przebiegu tych postępowań zawierają paragrafy 35-51 poniżej).
22Tego samego dnia, 30 marca 2011 roku druga skarżąca wszczęła postępowanie cywilne przed Sądem Rejonowym w Zadarze, mającym na celu uchylenie poprzednich postanowień dotyczących praw do opieki nad dzieckiem określonych w wyroku sądu z dnia 24 sierpnia 2007 roku (zobacz paragraf 10 powyżej); bardziej szczegółowy opis przebiegu tych postępowań (zobacz paragrafy 60-81 poniżej).
23W dniu 22 kwietnia 2011 roku druga skarżąca zabrała pierwszą skarżącą z powrotem do tego samego psychologa (zobacz paragraf 20 powyżej). Psychiatra dokonał następujących obserwacji:
“... Wywiad z [dzieckiem] przeprowadzono bez obecności matki.
W kontakcie cicha, z depresją, współpracuje, obgryza paznokcie, od czasu do czasu płacze. Po raz kolejny rozmawialiśmy o wydarzeniach z dnia 1 lutego 2011 roku, podczas których ojciec psychicznie i fizycznie znęcał się na dzieckiem, i co w obecności matki zostało zgłoszone policji.
[Dziecko] mówi, że to nie był odosobniony incydent i że boi się swojego ojca, ponieważ ciągle, od chwili, gdy zaczęła z nim mieszkać, była narażona na przemoc psychiczną, a czasami także i na fizyczną. Mówi, że wielokrotnie groził jej, że ją uderzy, jeżeli w dalszym ciągu będzie obgryzała paznokcie i że zabierze jej telefon komórkowy. Poprzednio bardziej bała się fizycznej przemocy ojca, ale jej matka zachęca ją, mówiąc, żeby się nie bała i "wytrzymała trudne momenty". Dziecko stwierdza, że nie lubi mieszkać z ojcem, ponieważ grozi jej i mówi, że ją pobije. Mówi, że mama bardziej ją kocha, nie grozi jej i jest dla niej dobra. Używa tłumienia i "zapominania" jako mechanizmów obronnych...
Dziecko mówi, że ojciec krzyczy na nią prawie każdego dnia, przeklina, mówi jej, że jest "głupią krową, wieprzem, kozą, złodziejką, że wciąż mu się przeciwstawia". Mówi, że to obraźliwe zachowanie jej ojca jest rzadsze, od kiedy zgłosiła to policji.
[Dziecko] mówi, że ojciec zagroził jej, że chce, poprzez "swoich ludzi", zadbać o to, żeby nie kontaktowała się z matką ani jej nie widziała. Grozi jej, że obetnie włosy, jeśli będzie płakać za mamą.
Dziecko twierdzi, że jej ojciec zmusza ją do jedzenia, w taki sposób aby musiała zjeść wszystko, co znajduje się na talerzu i że czasami z tego powodu wymiotuje. Jeżeli ona nie chce zjeść wszystkiego, to ojciec trzyma ją za podbródek i "wpycha" jedzenie do ust. Jeżeli się opiera, to smaruje jedzenie na jej twarzy.
Po tym, jak zgłosiła to policji, ojciec przez kilka dni się kontrolował, a potem zaczął krzyczeć, ale w mniejszym stopniu. Nie wpychał jej jedzenia do ust, ale musiała zjeść wszystko, co znajdowało się na talerzu. Czasami musi jeść coś, czego nie lubi, matka nigdy jej do tego nie zmusza.
[Dziecko] jest samotne w domu swego ojca, bo spędza czas tylko z przyrodnimi siostrami; Jej przyjaciele nie mogą jej odwiedzać w przypadku, gdyby [młodsza siostra] zachorowała. Po szkole ojciec pozwala jej spotkać się z przyjaciółmi tylko przez pół godziny. Odwiedziła jednego przyjaciela tylko raz i nie odważyła się prosić ojca o więcej wizyt. Uważa, że jej ojciec jest bardziej ostry dla niej niż wobec starszej przyrodniej siostry.
Dowiedziałem się, że ojciec mówi źle o matce i jej nowym partnerze w obecności dziecka że ma inne ubrania w domu matki i ojca, a ojciec wyrzucił do śmieci buty sportowe, które dostała jako prezent urodzinowy od matki i jej partnera
Zapytana o żonę ojca, mówi, że jest dla niej lepsza niż jej ojciec: nie zmusza jej do jedzenia, nigdy jej nie uderzyła, pomaga jej w odrabianiu prac domowych i szczotkuje włosy.
Dziecko wykazuje silne pragnienie mieszkania ze swoją matką, bo jest emocjonalnie bliżej niej, a matka wspiera ją w trudnych momentach. W sąsiedztwie swojej matki ma wielu przyjaciół i jest zachęcana do spędzenia z nimi czasu ; Odczuwa radość i czuje się bezpiecznie z matką. Zapytana o zachowanie partnera matki wobec niej, dziecko mówi, że jest dla niej dobry i stara się ją pocieszyć, kupuje jej prezenty, i jest miło i przyjemnie z nim rozmawiać.
Na pytanie, czy jeśli ma mieszkać z matką, mogłaby widzieć swojego ojca poza harmonogramem zarządzonym przez sąd, mówi, że jest pewne, że jej mama pozwoliłaby jej zobaczyć ojca, kiedy tylko zechce i stwierdza, że ‘chciałaby przenieść się do [miejsca] mamy od razu i na zawsze’.
Wyniki i zalecenia: W celu zapobieżenia rozwojowi nieodwracalnych konsekwencji psychopatologicznych spowodowanych ciągłym maltretowaniem zaleca się niezwłoczne usunięcie dziecka z rodziny, w której obecnie żyje, oraz by opieka została przyznana matce.
Zaleca się kontynuowanie działań psychologicznych i, jeśli to konieczne, psychiatrycznych.”
24W dniu 4 maja 2011 roku druga skarżąca znów zabrała pierwszą skarżącą na policję, aby zgłosić inne przypadki nadużyć przez jej ojca, który rzekomo zmusił ją do zmiany wcześniejszych oświadczeń złożonych przed policją i ekspertami. Odpowiednia część protokołu policyjnego przesłuchania przeprowadzona z pierwszą skarżącą z tej okazji brzmi następująco:
“Niniejsze przesłuchanie zostało przeprowadzone z powodu niewłaściwego zachowania ojca [dziecka] I.M.
[Dziecko] stwierdziło, że parę dni temu partnerka taty I. zapytała, czy odwiedziła pewną panią w Zagrzebiu z mamą. Odpowiedziała, że tak, po czym I. zapytała, o czym rozmawiały z tą panią w Zagrzebiu i dlaczego nie powiedziała o tym swojemu tacie. Odpowiedziała, że zapomniała o tym wspomnieć. Potem ojciec zadzwonił do niej na telefon komórkowy i poprosił ją, aby natychmiast przyszła do jego kawiarni. Kiedy przyjechała, zaczął krzyczeć na nią i zapytał, dlaczego mówiła złe rzeczy o nim i dlaczego nie powiedziała mu, że była w Zagrzebiu ... Potem powiedział jej, że kłamie jak pies i kazał jej zejść mu z oczu.
... Potem tata pytał ją, czy naprawdę chce mieszkać z mamą i zawsze odpowiadała, że tak. Kilka dni temu powiedział jej, że nie będzie mieszkać z matką, dopóki nie ukończy osiemnastu lat.
[Dziecko] stwierdza również, że powiedział, że doniesie na mamę za to, że zabrała ją do lekarza w Zagrzebiu i że mama będzie miała sprawę karną za to, że to zrobiła. Powiedział też, że zabierze ją teraz do psychologa i do innych ludzi, gdzie będzie musiała powiedzieć, że nie uderzył jej i że był dla niej dobry.
Dzisiaj zapytał ją ponownie, czy naprawdę chce mieszkać z mamą, a ona znowu odpowiedziała mu, że chce mieszkać z mamą.
Przesłuchanie przeprowadzono w obecności matki [dziecka]...”
25W dniu 7 maja 2011 roku ojciec pierwszej skarżącej zabrał ją do psychiatry z Polikliniki ds. Ochrony Dzieci w Zagrzebiu, który po zapoznaniu się z opiniami z dni 19 lutego, 5 marca i 22 kwietnia 2011 roku (zobacz paragrafy 19, 20 i 23 powyżej) oraz przeprowadzając wywiady z pierwszą skarżącą, w swoich uwagach odnotował, inter alia, następujące kwestie:
“Jest oczywiste, że [dziecko] jest bardzo obciążone konfliktem swoich rodziców i niedostosowaniem ich wzajemnej komunikacji, której często jest świadkiem. Dziewczynka okazuje miłość do ojca, i nie boi się go. Gdy jednak zapytano, co się stało [w dniu 1 lutego 2011 roku], nie chciała o tym rozmawiać; Była widocznie emocjonalnie obciążona, więc nie nalegałem na to. Wolno wyrażała niezadowolenie, mówiąc, że nie lubi tego, kiedy jej ojciec podnosi głos. Zapytany, kiedy tak się dzieje, odpowiada: ‘kiedy zrobię coś złego’.
Ona dobrze radzi sobie w szkole, mówi, że ma wielu przyjaciół ... że w miejscu matki ma również przyjaciół i lubi tam jeździć, ale czuje się komfortowo w domu z ojcem, bo dobrze układa jej się z ... córką nowej partnerki ojca...
Jej stan umysłowy jest zdominowany przez emocjonalny ciężar konfliktu rodziców, wysokie napięcie emocjonalne, potrzebę bliskości z matką (która chce być z nią) i w jej relacjach z ojcem przez konflikt lojalnościowy, w jaki została uwikłana.
Jestem zdania, że dziewczynka została uwikłana w konflikt lojalnościowy i jest bardzo obciążona sporami i konfliktami rodziców, co spowodowało wysokie napięcie emocjonalne, lęk i nadwrażliwość.
Polecam, aby rodzice udali się do poradni rodzinnej i potem, jeśli to możliwe na terapię rodzinną wraz z [ich córką].”
26W dniu 6 czerwca 2011 roku ojciec wziął pierwszą skarżącą z powrotem do tego samego psychiatry, który w stosownych przypadkach, zauważył:
“Wywiad z dziewczynką przeprowadzono samodzielnie. [Dziecko] stwierdza, że czuje się dobrze, że nie może się doczekać zakończenia szkoły, ale nie ma żadnych problemów w szkole. Dobrze jej się układa z żoną swego ojca i partnerem jej matki, i uważa, że jej przyrodni brat i siostry są prawdziwym rodzeństwem. Nadal jest smutna z powodu różnic między rodzicami i niemożności odpowiedniego komunikowania się [ze sobą] oraz różnych postaw rodzicielskich.”
27W toku wyżej wspomnianego postępowania o opiekę nad dzieckiem (zobacz paragraf 22 powyżej) sąd dopuścił dowód z łącznej opinii biegłych z dziedziny psychiatrii i psychologii. W związku z powyższym skarżące i ojciec pierwszej skarżącej zostali zbadani przez biegłych sądowych tych specjalności w Szpitalu Neuropsychiatrycznym w Popovača. W ramach przygotowywania opinii każdy z biegłych przeprowadził wywiady inter alia z pierwszą skarżącą. W szczególności w dniach 1 lipca i 28 września 2011 roku pierwsza skarżąca została wysłuchana przez każdego z biegłych; W dniu 2 września 2011 roku odbyła wywiad tylko z biegłym z dziedziny psychiatrii. Wywiady z dnia 1 lipca 2011 roku przeprowadzono bez obecności rodziców pierwszej skarżącej, z dnia 2 września 2011 roku w obecności jej matki (druga skarżąca), a także z 28 września 2011 roku w obecności jej ojca.
28Odpowiednia część zapisu wywiadu z biegłym z dziedziny psychiatrii z dnia 1 lipca 2011 roku brzmi następująco::
“[Dziecko] stwierdza, że zawsze mówi prawdę, dosłownie zawsze, a ona czuje się najgorzej, gdy mówi się jej, że jest kłamcą jak jej mama.
... Bardzo wyraźnie wyraża więzi emocjonalne i bliskość z matką i pragnienie mieszkania z nią...
[Dziecko] stwierdza, że kiedyś próbowała porozmawiać z ojcem o mieszkaniu z jej matką, ale rozmowa szybko się skończyła, gdyż powiedziano jej, że nie będzie dyskusji na ten temat i że pozostanie z nim do osiemnastego roku życia. .. Mówi, że jej ojciec jest bardzo surowy, często krzyczy i znieważa ją, co sprawia, że jest zakłopotana i przestraszona. Ostatni raz zaatakował ją, ze względu na [ramkę] na zdjęcia, ale I. [partnerka jej ojca] zatrzymała go, a jej było niedobrze...
Mówi, że skarżyła się matce na swojego ojca, dlatego też poszła z nią na policję. Była szczególnie poruszona, gdy pracownik socjalny przyszedł na policję i rozmawiał z matką; usłyszała, że pracownik socjalny mówił, że jeśli nie uzgodnią, gdzie [ich córka] ma mieszkać, zostanie umieszczona w domu dziecka. (Dziewczyna płacze przez długi czas).
Na pytanie, jak to jest mieszkać z ojcem, stwierdza, że wolałaby mieszkać z matką, która jest jej bliższa...”
29Odpowiednia część zapisu wywiadu z dnia 1 lipca 2011 roku z biegłym z dziedziny psychologii brzmi następująco:
“Tata jest taki i taki. Kiedy jest w dobrym nastroju, jest dobry. Kiedy nie jest [w dobrym nastroju] nie jest [dobry]. Raz, kiedy zmusił mnie do jedzenia, wymiotowałam.’...
‘Mama jest świetna. Dobra, sprawiedliwa i nie uderzyła mnie. Nie grozi mi. Nie kłócę się z nią tak bardzo. Jestem spokojniejsza, gdy jestem z mamą, nie ma tak wielu kłótni, jestem bardziej zrelaksowana.’
... Powiedziała, że przyszła po opinię biegłego "ze względu na to, co tata mi zrobił i dlatego, że chcę mieszkać z mamą. Chciałam ... Zagroził mi ... "Płakała i niewyraźnie poprzez łzy powiedziała, że jej ojciec rozmazał jedzenie na jej twarzy jako żart, więc czuła się brzydka i zawstydzona. "Raz mnie uderzył ... Powiedział, że nie i że zrobił tylko [grożący] gest palcem...’
Po uspokojeniu wracamy do traumatycznego incydentu.
Zaczęłaś płakać?
‘...Zrobił to mi (demonstruje ręką wokół szyi). Tata uderzył mnie i zawsze płaczę, więc prawie zwymiotowałam. [Ścisnął mnie] tak mocno (dotyka jej gardła i podbródka), tak że prawie wymiotowałam...’
‘[Nazwał mnie złodziejką] a zaprzeczyłam, a potem uderzył mnie blisko oka (ona pokazuje lewą skroń) ... zapytał mnie, czy zrobię to ponownie (rozmowa musi zostać przerwana, ponieważ dziewczynka mówi niewyraźnie, szlochając) [Następnego dnia] ... Mówiłam mamie, co mi zrobił. Powiedziała mi, że możemy pójść na policję i tam opowiedziałam [co się stało] ... Pierwsza pani [policjantka] była dobra. Druga (pracownik socjalny) pociągnęła mnie za rękę, mówiąc, że muszę iść do mojego taty. Nie chciałam [iść]. Powiedziała mi, że jeśli mama będzie walczyć z tatą, pójdzie do więzienia, a ja pójdę do domu dziecka (szlocha). Musiałam iść z moim ojcem. Tata powiedział, że nie będziemy o tym mówić...’
‘Wczoraj powiedział mi, że nigdy mnie nie uderzył i że nic mi nie zrobił i że powinnam powiedzieć prawdę. Ale on mnie uderzył. Powiedział mi również, że kiedy on rozmazał jedzenie na mojej twarzy, to był żart, ale czułam się zawstydzona. Powiedział mi również, że jeśli to wspomnę, namówi [macochę i przyrodnią siostrę] do powiedzenia, że to był żart, co sprawi, że wyjdę na kłamcę. Poczułam się wtedy zakłopotana ...
‘Groził, że zetnie mi włosy, jeśli nie przestanę obgryzać paznokci i że zabierze telefon komórkowy.’
‘Kiedy byliśmy razem w samochodzie ... zobaczył mamę z nowym partnerem na następnym pasie. Powiedział, że kazałby ich oboje wsadzić do więzienia i zabić. Przeklinał ich bardzo. Powiedział na nich wiele złych rzeczy ... Następnego dnia lub wkrótce potem powiedział, że za pośrednictwem swoich ludzi sprawi, że moja mama i ja się już nie zobaczymy.’
‘Wcześniej byłam u lekarza w Zagrzebiu. Zapytał mnie o szkołę, ale wydawał mi się zły, i nie chciałam z nim rozmawiać, i nie mówiłam prawdy. Po miesiącu pojechaliśmy do niego znowu. Powiedziałam, że chcę mieszkać z mamą, ale nie wspominałam, że mój tata mnie uderzył. Wtedy bałam się mojego taty i nadal boję się, ponieważ wiedziałam, że powie, że mnie nie uderzył...’
‘Kiedyś mnie uderzył, kiedy byłam mała, nie pamiętam kiedy...’
‘On się denerwuje, gdy czegoś nie mogę zjeść. Kiedy mówię coś [na usprawiedliwienie] pyta, dlaczego mu się sprzeciwiam. Kiedyś mnie obrażał. Nazywał mnie krową, głupią kozą. Przeklinał na mój temat. Powiedział mi, żebym poszła do diabła ... powiedział mi to wielokrotnie. Powiedział mi też wiele razy, żebym się odpierdoliła... Powiedział mi, że moja mama była dziwką (ona płacze) ...
‘Mama mówi mi, że nie mogę robić pewnych rzeczy. Nie grozi mi. Czasem podnosi głos, ale robi to rzadko, a potem nie robię tego więcej.”
30Odpowiednia część protokołu przesłuchania przeprowadzonego w dniu 2 września 2011 roku przez biegłego w dziedzinie psychiatrii brzmi następująco:
“To przesłuchanie zostało przeprowadzone razem z dziewczynką i matką, aby obserwować ich wzajemną interakcję. Podczas przesłuchania zauważalne jest, że dziewczynka jest nieco wycofana i poważniejsza niż podczas poprzedniego wywiadu...
W pewnym momencie dziewczyna ma silną emocjonalną reakcję. Dziewczynka stwierdza (płacząc), że chce świętować nadchodzące urodziny u mamy ... zważywszy, że świętowała swoje ostatnie urodziny z ojcem. Matce nie udało się całkowicie uspokoić dziewczyny ani złagodzić jej frustracji. Zamiast tego sama wyglądała na niespokojną i sfrustrowaną, prawie zagubioną.”
31Odpowiednia część protokołu przesłuchania z dnia 28 września 2011 roku z biegłym w dziedzinie psychiatrii brzmi następująco:
“To przesłuchanie przeprowadzono razem z dziewczynką i ojcem, aby obserwować ich wzajemną interakcję. W trakcie przesłuchania zauważalne jest, że dziewczyna jest trochę wycofana i pogrążona w swoich myślach i wydaje się być powściągliwa ... Zapytana, czy chce coś zmienić, mówi, że chciałaby mieszkać z mamą i że chce wydłużyć czas spędzony z jednym rodzicem, gdy chce pozostać z tym rodzicem dłużej. Mówiąc to, dziewczynka reaguje emocjonalnie (płacze). W trakcie tego nie ma wzajemnego kontaktu między dziewczynką a ojcem; Nie ma kontaktu wzrokowego, ojciec nie próbuje jej uspokoić. Każdy [trzyma] się siebie, z oczami skierowanymi do przodu.”
32Odpowiednia część zapisu przesłuchania z dnia 2 września 2011 roku z biegłym w dziedzinie psychologii brzmi następująco:
“Stwierdza w obecności ojca: "Chciałbym mieszkać z moją mamą i zdecydować, kiedy wizyty powinny mieć miejsce, aby pójść z mamą lub tatą (ona płacze). Tata dodaje: "To byłoby najlepsze...’
Na pytanie, czy zapytała o to tatę, odpowiada, że tego nie zrobiła. Dodaje, że kiedyś zapytała o to tatę i on powiedział, że nie może iść do mamy...”
33W dniu 27 października 2014 roku pierwsza skarżąca napisała w swoim eseju szkolnym:
“...Wszyscy myślą, że mnie znają, ale nie znają nawet jednej trzeciej mnie. Oceniają mnie przez mój sukces w szkole, ale to nie ja. Nie wiedzą, co się dzieje, postrzegają mnie jako szczęśliwą dziewczynę, ale ja jestem odwrotnością tego. Mieszkałam z tatą odkąd miałam sześć lat i od pierwszego dnia chciałam iść do mamy ... tata mówi mi, że nie wypuści mnie, dopóki nie będę miała 18 lat ... Już od jakiegoś czasu znalazłam pocieszenie w podcinaniu ... blizny nie są już widoczne, tylko gdy gram w siatkówkę lub jakąś inną piłkę i gdy moje ramię zmienia kolor na czerwony, są widoczne.”
34Zaalarmowana przyznaniem się w eseju szkolnym pierwszej skarżącej do samookaleczania, 22 listopada 2014 roku druga skarżąca zabrała ją do tego samego psychologa, który zbadał ją w dniach 5 marca i 22 kwietnia 2011 roku w swoich uwagach psycholog zauważył co następuje:
“[Dziewczynka] towarzyszyła matce, ponieważ matka dowiedziała się o samookaleczaniu córki, o czym [dziewczynka] napisała w eseju szkolnym ... z dnia 27 października 2014 roku.
Wywiad:
Depresyjna, niespokojna na początku ... werbalnie płynna. Rozmawiamy bez obecności matki.
Po rozwodzie rodziców [dziewczynka] mieszkała z matką. Mówi, że był to najszczęśliwszy okres w jej życiu. Mieszkała z ojcem, odkąd miała sześć lat ... Relacje w rodzinie opisuje jako konfliktowe, boi się ojca. Opisuje emocjonalny szantaż swojej babci, groźby i emocjonalne szantażowanie przez ojca, a także okazjonalne nadużycia ze strony ojca, na których temat są raporty medyczne i policyjne. Stwierdza, że gdy miała sześć lat, z powodu [manipulacji] i zastraszania jej ojca, stwierdziła podczas [sądowej] ekspertyzy [w toku postępowania rozwodowego], że chce żyć "pół na pół" [kiedy zapytana, z którym rodzicem chce żyć]. Mówi, że jej tata powiedział jej, aby to powiedziała, ale nie wiedziała, co to znaczy. Ponieważ rozwód stał się ostateczny, mieszka z ojcem i cierpiała, ponieważ ma bliską i ufną relację z matką i jej partnerem. Od tego czasu wyraziła chęć życia ze swoją matką, ale pomimo wszystkich jej twierdzeń [w tym celu] ... [właściwe] władze nie zwracają na to uwagi ... Dzięki poparciu i zrozumieniu jej matki jest wciąż funkcjonalna [to znaczy, że potrafi normalnie żyć], ale jest nieszczęśliwa, ponieważ nie może żyć z matką.
Mówi, że jest nieszczęśliwa i że nie rozumie, dlaczego [właściwe] władze ignorują ją i że nie rozumieją, jak bardzo ją maltretują, nie podejmując odpowiednich działań.
W swoim eseju szkolnym (który został przedstawiony) wspomina, że podcina sobie żyły. Jej przyjaciel pomógł jej poradzić sobie z bliznami. Zapytana, dlaczego to zrobiła, odpowiada, że to dlatego, że czuła się bezradna w obliczu stałej presji w rodzinie jej ojca, stałych konfliktach, niezdolności do samodzielnego zarządzania czasem i wobec odmawiania jej mieszkania z matką, co by uczyniło ją szczęśliwą. Inne zachowanie wspomniane w eseju wskazuje na rozwój zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego, strach przed ciemnością, nerwową depresję i zaburzenia kontrolno - emocjonalne. Nie są one związane z dojrzewaniem ale wskazują na symptomatologię stresu pourazowego, zaburzenia emocjonalne spowodowane stałą frustracją i znęcaniem...
Dziewczyna przez lata była obarczona badaniami biegłych, postępowaniem sądowym, wywiadami w centrum pomocy społecznej i nadzieją, że ktoś wreszcie wysłucha jej prośby o zamieszkanie z matką, od sześciu lat była nieszczęśliwa, ponieważ musi mieszkać z ojcem. Uwielbia towarzystwo swojej matki i partnera swojej matki, a oni ją wspierają, ale obawia się, że nie będzie mogła z nimi żyć jeszcze przez długi czas. Jest nieszczęśliwa, ponieważ jej ojciec cały czas kłóci się z nią i nie chce, aby była szczęśliwa (jaka by była, gdyby mieszkała z matką). "Nienawidzi sytuacji, w której się znajduje, gdzie jest zmuszona do życia z tatą. Chce zostać adwokatem i nigdy nie pozwoli swoim dzieciom cierpieć tak, jak ona, bo nie ma wyboru, z kim ... żyć.’
Jest introwertyczna, niespokojna ... Rozpoznano uczucia emocjonalne, nieufność, depresja, strach, poczucie winy, ograniczona kontrola impulsów i problemy ze stresem. Objawy te związane są z niemożnością kontrolowania jej pragnień, planowania i organizowania. Pomimo uprzednio ustalonych ponadprzeciętnych zdolności poznawczych, wykrywany jest mniejszy stopień otwartości i potrzeba nowych doświadczeń. Prawdopodobnie z powodu ciągłego ograniczania jej swobody działania. Mimo stałych przeszkód nadal chce walczyć o siebie. Jest empatyczna.
Ma bardzo rozwinięte mechanizmy obronne. Jednakże objawy stresu pourazowego są również wykrywane.
Wniosek:
Zdiagnozowano elementy silnego urazu psychicznego (stres pourazowy), które według wypowiedzi są rezultatem frustracji spowodowanej maltretowaniem przez ojca i władze, które ignorują w jej pragnienie mieszkania z matką, a które nie służą, aby chronić ją przed cierpieniem i uczuciem bezradności, które zmniejsza przez obsesyjno-kompulsywne zaburzenie i przez krzywdzenie siebie.”
1Postępowanie karne w zakresie uszczerbku na zdrowiu
35Jak wspomniano powyżej (zobacz paragraf 21), w dniu 30 marca 2011 roku prokurator generalny oskarżył ojca pierwszej skarżącej przed Sądem Rejonowym w Zadarze o popełnienie przestępstwa spowodowania uszczerbku na zdrowiu określonego w artykule 98 kodeksu karnego (zobacz paragraf 86 poniżej) podczas zdarzenia z dnia 1 lutego 2011 roku.
36W dniu 19 kwietnia 2011 roku Sąd wydał wyrok nakazowy (kazneni nalog), uznając go za winnego i wymierzył grzywnę w wysokości 1 820 HRK.
37W dniu 4 maja 2011 roku ojciec pierwszej skarżącej zakwestionował wyrok, twierdząc, że podstawa jego wydania była błędna. Sąd odpowiednio uchylił nakaz karny, a postępowanie zostało wszczęte od początku na podstawie ogólnych przepisów postępowania karnego.
38Rozprawa zaplanowana na 7 maja 2013 roku została odroczona, ponieważ ani oskarżony, ani wezwani świadkowie nie stawili się.
39Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 roku ojciec pierwszej skarżącej nie przyznał się do winy i złożył wyjaśnienia. Zawnioskował również o przesłuchanie kilku świadków. Skarżące zawnioskowały o ich przesłuchanie.
40Na rozprawie w dniu 23 lipca 2013 roku sąd przesłuchał drugą skarżącą, jednego z funkcjonariuszy policji, którzy przeprowadzili przesłuchania ze skarżącymi po zdarzeniu z dnia 1 lutego 2011 roku, nauczyciela pierwszej skarżącej, a także Z.M., psychologa, który działał jako oficer nadzorujący podczas zastosowania pierwszego środka ochrony dzieci w odniesieniu do sprawowania nadzoru nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej (zobacz paragraf 11 powyżej).
41Policjant zeznał, że nie zauważył żadnych widocznych obrażeń na ciele pierwszej skarżącej podczas jej przesłuchania następnego dnia, po zdarzeniu z dnia 1 lutego 2011 roku, nauczyciel pierwszej skarżącej również nie widział żadnych obrażeń. Zeznał również, że zauważył, że pierwsza skarżąca wydawała się smutna w dniu po incydencie i że z nią o tym rozmawiał; Pierwsza skarżąca powiedział mu wtedy, że jej ojciec nie uderzył jej. Z.M., który powiedział, że rozmawiał z pierwszą skarżącą po incydencie w charakterze osoby prywatnej i na prośbę jej ojca, zeznał, że pierwsza skarżąca powiedziała mu, że jej ojciec krzyczał na nią i że bała się, że on ją uderzy, ale że nie zrobił tego. Stwierdził również, że jako psycholog szkolny doskonale wiedział, jak rozpoznać oznaki użycia siły wobec dzieci i że pierwsza skarżąca nie wykazywała takich oznak.
42W dniu 25 lipca 2013 roku Sąd postanowił pozyskać opinię biegłego eksperta w sprawie pierwszego urazu skarżącej.
43Rozprawa zaplanowana na 18 września 2013 roku została odroczona, ponieważ wezwani świadkowie nie stawili się.
44W dniu 23 września 2013 roku biegły przedstawił swoją opinię, w której stwierdził, że możliwe jest, choć nie można tego z całą pewnością stwierdzić, że uraz pierwszej skarżącej mógł powstać podczas zdarzenia z dnia l lutego 2011 roku, odpowiednia część jego opinii brzmi następująco:
“Następujące szkody zostały ustalone [w czasie] badania lekarskiego:
Mały krwiak lewej dolnej powieki.
Uraz ten stanowi uszkodzenie ciała.
Uraz został zadany przez twarde i tępe narzędzie. Uraz spowodowano pojedynczym ciosem o małej sile.
Mechanizm uszkodzenia mógł odpowiadać przebiegowi zdarzeń, jakie zostały opisane lekarzowi przez poszkodowaną podczas badania [cios ręką w oko].
Należy jednak zauważyć, że uraz został opisany przez lekarza, który przeprowadził badanie jako krwiak w resorpcji, a tym samym w [procesie] zanikania, zaniku. To zwykle dzieje się po pewnym czasie, na przykład kilka dni po kontuzji. Nieczęsto się zdarza, aby resorpcja była już widoczna w dzień po urazie.
Z powyższych rozważań wynika, że uszkodzenie mogło powstać podczas danego incydentu, ale że związek przyczynowy nie może zostać ustalony z całą pewnością.”
45Na rozprawie w dniu 24 października 2013 roku sąd wysłuchał drugiego funkcjonariusza policji, który w dniu 2 lutego 2011 roku przesłuchiwał pierwszą skarżącą, pracownika socjalnego, który był obecny podczas rozmowy z policją oraz lekarza, który zbadał ją w tym dniu.
46Funkcjonariusz policji zaznaczył, że pierwsza skarżąca rzeczywiście nie chciała wrócić do swojego ojca i że pracownik socjalny z lokalnego ośrodka pomocy społecznej rzeczywiście powiedział, że jeśli będzie odmawiać, to zostanie tymczasowo umieszczona w domu dziecka. Zeznał również, że nie widział żadnych uszkodzeń ciała u pierwszej skarżącej. Pracownik socjalny zeznał, że również nie zauważył żadnych uszkodzeń ciała u pierwszej skarżącej. Oświadczył również, że chociaż prawdą jest, że pierwsza skarżąca nie chciała wrócić do swojego ojca, to po rozmowie zmieniła zdanie, kiedy jeszcze nie wspomniano o alternatywie w postaci możliwości wysłania pierwszej skarżącej do domu dziecka. Lekarz, który zbadał pierwszą skarżącą, stwierdził, że resorpcja krwiaka występuje szybciej u dzieci i młodzieży. Choć wykluczył możliwość, że szkoda mogła być spowodowana płaczem i ocieraniem oczu, nie wykluczył, że spowodowało to na przykład uderzenie piłką pierwszej skarżącej podczas gry w siatkówkę. Pełnomocnik skarżących ponownie złożył wniosek o przesłuchanie pierwszej skarżącej.
47Aby podjąć decyzję w sprawie tego wniosku, sąd postanowił zapoznać się z aktami postępowania dotyczącymi wyżej wspomnianego postępowania o opiekę (zobacz Paragraf 22 powyżej i 60-81 poniżej). Ostatecznie sąd postanowił wysłuchać pierwszą skarżącą za pośrednictwem łącza wideo w dniu 1 lipca 2014 roku.
48Jednakże termin przesłuchania został odroczony, ponieważ w dniu 30 czerwca 2014 roku ojciec pierwszej skarżącej złożył wniosek o wyłączenie sędziego; wniosek ten został oddalony przez przewodniczącego sądu w dniu 3 lipca 2014 roku.
49Ponieważ żaden z sądów w Zadarze nie został wyposażony w urządzenie do łączności wideo, sąd zwrócił się do władz policyjnych o dostarczenie tego urządzenia. Policja poinformowała sąd, że w dniu 16 października 2014 roku udostępni urządzenie wideo. W związku z tym przesłuchanie pierwszej skarżącej zostało zaplanowane na ten dzień.
50Jednak w dniu 14 października 2014 roku władze policyjne poinformowały sąd, że nie będą w stanie dostarczyć urządzenia na dzień 16 października 2014 roku.
51Zdaniem Rządu postępowanie jest w toku, co jest spowodowane brakiem dostępności urządzenia wideo.
2Próby skarżących wszczęcia postępowania karnego przeciwko ojcu pierwszej skarżącej za znęcanie się nad dzieckiem
52Tymczasem w dniu 27 kwietnia 2011 roku druga skarżąca wniosła skargę do Prokuratora okręgowego przeciwko ojcu pierwszej skarżącej, oskarżając go o znęcanie się nad dzieckiem, zgodnie z artykułem 213 paragrafem 2 kodeksu karnego (zobacz paragraf 86 poniżej). W szczególności druga skarżąca zwróciła uwagę, że ojciec fizycznie i psychicznie maltretował pierwszą skarżącą: (a) w okresie od lutego 2008 roku do kwietnia 2011 roku, inter alia, przeklinając i przezywając ją, często zmuszając ją do spożywania jedzenia, którego nie lubiła i karmiąc ją na siłę, gdy odmawiała, grożąc jej uderzeniem, obcięciem jej długich włosów i upewnianiem jej, że nigdy już nie zobaczy ani nie skontaktuje się ze swoją matką, między innymi ojciec kiedyś uderzył pierwszą skarżącą szczotką do włosów i (b) w dniu 1 lutego 2011 roku uderzył pierwszą skarżącą kilka razy w twarz i ściskał jej gardło podczas znieważania jej, w wyniku późniejszego zbadania przez okulistę stwierdzono u niej z zasinienie gałek ocznych i oczodołu.
53Dnia 20 czerwca 2011 roku Prokurator okręgowy zwrócił się do sędziego śledczego z Sądu Rejonowego w Zadarze (Županijski sud u Zadru) by: (a) przesłuchał podejrzanego, (b) zebrał zeznania od jego partnerki oraz drugiej skarżącej i jej partnera, oraz (c) zlecił łączną opinię biegłych z dziedziny psychiatrii i psychologii.
54W dniu 29 września 2011 roku Biuro Prokuratora okręgowego zleciło wspólną opinię biegłych sądowych w zakresie psychiatrii i psychologii. W dniu 4 października 2011 roku dopuszczenie dowodu z opinii zostało uchylone gdyż taka łączna opinia biegłych ekspertów została już sporządzona w toku wyżej wspomnianego postępowania o przyznanie opieki (zobacz paragraf 22 powyżej i paragrafy 60-81 poniżej).
55W dniu 16 stycznia 2012 roku Prokurator okręgowy oddalił wniosek drugiej skarżącej, stwierdzając, że nie ma wystarczających podstaw do podejrzeń, że ojciec pierwszej skarżącej popełnił przestępstwo, o które oskarżyła go druga skarżąca. Czyniąc to biuro Prokuratora okręgowego odniosło się tylko do części wniosku dotyczącego domniemanego znęcania się nad pierwszą skarżącą w okresie od lutego 2008 roku do kwietnia 2011 roku, a nie w części dotyczącej incydentu z dnia 1 lutego 2011 roku. Po zbadaniu oświadczeń złożonych na Policji przez podejrzanego i jego partnerkę, drugą skarżącą i jej partnera, opinii psychiatrów z dnia 19 lutego i dnia 7 maja 2011 roku, opinii psychologa z dnia 5 marca 2011 roku, a także połączonej opinii biegłych ekspertów z dnia 29 grudnia 2011 roku (zobacz paragrafy 16-17, 19-20 i 25 powyżej oraz paragrafy 69-70 poniżej), Prokurator przedstawił następujące powody swojej decyzji:
“Z analizy powyższych faktów, wynika, że postępowania podejrzanego I.M. lub postępowania [drugiej skarżącej] nie można uznać za świadome i umyślne emocjonalne, lub fizyczne maltretowanie dzieci, lecz raczej jako niewłaściwą praktykę wychowywania dzieci [styl rodzicielski] i reakcję spowodowaną konfliktem rodzicielskim w sprawie opieki nad dzieckiem, na którą się składają uporczywość długotrwałych, nierozstrzygniętych konfliktów oraz ograniczona zdolność rodzicielska...
W świetle powyższego ... nie ma uzasadnionego podejrzenia, że podejrzany I.M. popełnił przestępstwo, o które go oskarżono...”
56Pierwsza i druga skarżąca postanowiły następnie wstąpić do postępowania karnego jako strony poszkodowane w roli oskarżycieli posiłkowych. Ponieważ kodeks postępowaniu karnego wymaga przesłuchania oskarżonego przed oskarżeniem, w dniu 25 stycznia 2012 roku skarżące poprosiły sędziego śledczego (sudac istrage) Sądu Rejonowego w Zadarze o przesłuchanie ojca pierwszej skarżącej.
57Decyzją z dnia 9 lutego 2012 roku sędzia śledczy oddalił wniosek skarżących, uznając, że okoliczności faktyczne przedstawione przez skarżące nie wypełniają znamion przestępstwa dotyczącego znęcania się nad dziećmi. Orzekając w ten sposób oparł się na łącznej opinii biegłych sądowych z dziedziny psychiatrii i psychologii z dnia 29 grudnia 2011 roku uzyskanej w postępowaniu o przyznanie opieki nad dzieckiem (zobacz paragrafy 69-70 poniżej). Odpowiednia część tej decyzji brzmi następująco:
“...Zachowanie nie może być uznane za znęcanie się [ponieważ połączona opinia eksperta] nie potwierdziła diagnozy znęcania się nad dzieckiem. Jest to wyraźnie podkreślone przez zalecenie, że zmiana miejsca zamieszkania dziecka nie jest wskazana. Gdyby taka diagnoza została postawiona , zalecenie dotyczące pobytu dziecka byłoby z pewnością odmienne.”
58Dnia 21 lutego 2012 roku Sądu Rejonowego w Zadarze w składzie trzyosobowym oddalił odwołanie od decyzji sędziego śledczego. Odpowiednia część tej decyzji brzmi następująco:
“[Dziecko jest pod nadzorem] [lokalnego] centrum pomocy społecznej. Jest więc oczywiste, że jeśli podejrzany zachowywał się w sposób nieodpowiadający lub nieodpowiedni wobec dziecka jako rodzic, wtedy centrum by zareagowało. Musiały być przyczyny, dla których ojciec otrzymał opiekę nad dzieckiem. Jeżeli wystąpią jakiekolwiek zmiany w okolicznościach, decyzja dotycząca pobytu dziecka zostanie zmieniona. Według opinii ekspertów nie znaleziono żadnych oznak nadużyć...”
59W dniu 24 maja 2012 roku Trybunał Konstytucyjny (Ustavni sud Republike Hrvatske) stwierdził niedopuszczalność kolejnej skargi konstytucyjnej złożonej przez skarżące. Trybunał orzekł, że zaskarżone decyzje Sądu Rejonowego w Zadarze nie spełniły przesłanek do rewizji konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny przekazał swoją decyzję pełnomocnikowi skarżących w dniu 3 lipca 2012 roku.
60Tymczasem w dniu 30 marca 2011 roku druga skarżąca w Sądzie Rejonowym w Zadarze wniosła powództwo przeciwko ojcu pierwszej skarżącej mające na celu zmianę opieki i ustaleń w sprawie kontaktów orzeczonych wyrokiem sądu z dnia 24 sierpnia 2007 roku (zobacz paragraf 10 powyżej). W szczególności wnosiła o powierzenie jej opieki nad pierwszą skarżącą. Jednocześnie druga skarżąca zwróciła się do sądu z prośbą o zastosowanie środka tymczasowego polegającego na tymczasowym przyznaniu jej prawa do opieki nad pierwszą skarżącą w oczekiwaniu na ostateczny wynik głównego postępowania.
61Sąd uznał pozew drugiej skarżącej za wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego, ponieważ stwierdził, że w tej sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy dotyczące postępowania nieprocesowego, a nie procesu cywilnego. Posiedzenia odbywały się w dniach 29 kwietnia i 16 maja 2011 roku.
62Lokalne centrum pomocy społecznej brało udział w tym postępowaniach jako interwenient sui generis w celu ochrony interesów pierwszej skarżącej.
63Podczas posiedzenia w dniu 29 kwietnia 2011 roku pełnomocnik drugiej skarżącej nalegał na wydanie środka tymczasowego. Przedstawiciel lokalnego ośrodka pomocy społecznej stwierdził, że sytuacja w rodzinie pierwszej skarżącej była bardzo złożona, że jej rodzice składali liczne skargi przeciwko sobie, i oboje powinni podlegać ocenie biegłych sądowych. Stwierdził również, że centrum nie mogło wtedy zalecić środka tymczasowego, ponieważ takie zalecenie może zostać wydane dopiero po zakończeniu procedury oceny rodziny przez zespół specjalistów zatrudnionych w ośrodku. Pełnomocnik drugiej skarżącej odpowiedział, że ośrodek zdawał sobie sprawę z incydentu z dnia 1 lutego 2011 roku, ale nie podjął żadnych działań w celu rozwiązania sytuacji w rodzinie pierwszej skarżącej. Dlatego nalega na zastosowanie środka tymczasowego.
64W dniu 12 maja 2011 roku Lokalne Centrum Pomocy Społecznej przedłożyło swoje sprawozdanie i zalecenia sądowi. W trakcie przygotowywania niniejszego raportu ośrodek przeprowadził rozmowę z drugą skarżącą i ojcem pierwszej skarżącej w dniach 3 - 4 maja 2011 roku. Odwiedzili ich domy i uzyskali opinię ze szkoły pierwszej skarżącej. Odpowiednia część raportu centrum brzmi następująco:
“Oskarżenia [rodziców dziecka], którzy oskarżają się nawzajem o znęcanie się nad dzieckiem, są niemożliwe do zweryfikowania, ponadto jedynie na podstawie wywiadów z nimi lub na podstawie wizyt u ich rodzin nie może zostać sformułowana jednoznaczna konkluzja.
Wydaje się, że rodzice, obciążeni trwale zerwanymi relacjami i potrzebą do mieszkania razem z dzieckiem, świadomie lub podświadomie stawiają swoje potrzeby na pierwszym miejscu, nie uwzględniając dobra i potrzeb dziecka.
Nałożony na dziecko ochronny środek kontroli władzy rodzicielskiej został zlecony w odniesieniu do rodziców podczas postępowania rozwodowego, w okresie od dnia 1 listopada do dnia 31 sierpnia 2008 roku.
Biorąc pod uwagę, że już i tak zła komunikacja między rodzicami jeszcze się pogorszyła, co doprowadza do starć, które mogłyby być szkodliwe dla emocjonalnego rozwoju dziecka i mając na względzie fakt, że stają oni ponownie przed sądami, centrum jest w trakcie wdrażania tego samego środka mającego na celu ochronę praw i dobra [dziecka], za którego pośrednictwem [centrum] będzie monitorować relacje matki i ojca z dzieckiem, [a także w ich wdrażaniu] i poinformuje ich, jak poprawić komunikację między nimi i wzmocnić ich kompetencje rodzicielskie.”
65Centrum pomocy społecznej zalecało połączoną ocenę ekspercką pierwszej skarżącej i jej rodziców w celu określenia ich zdolności do rodzicielstwa i możliwych konsekwencji ich zachowania dla jej fizycznego i umysłowego rozwoju. Dodali, że sytuacja rodzinna pierwszej skarżącej była złożona, ale w tej chwili nic nie wskazuje na to, żeby stanowiła ona zagrożenie dla życia. Odpowiednia część zalecenia centrum pomocy społecznej brzmi następująco:
“Po przeprowadzeniu procedury oceny rodziny... stwierdzono, że rodzice sprzeciwiają się poglądom w odniesieniu do znęcania się i zaniedbywania [ich dziecka]. [Matka] oskarża ojca o znęcanie się [w tym] fizycznie i emocjonalnie, utrudniające kontakt z matką i o stosowanie nieodpowiednich metod wychowywania dziecka. [Ojciec] oskarża [matkę] o zaniedbywanie interesów dziecka poprzez swoje zachowanie, niepłacenie na utrzymanie dziecka, nieinteresowanie się nauką pierwszej skarżącej, a nadto manipulowanie małoletnią
Ze względu na dokumentację medyczną pozostającą w dyspozycji ośrodka, zgłoszenia stron, wizytacje domów [ojca i matki] oraz wywiady z nimi, zaleca się, aby rodzice i dziecko miały połączoną [psychiatryczną i psychologiczną] ocenę ekspertów w celu oceny ich przydatności do dalszej opieki nad [ich córką] oraz możliwych konsekwencji ich zachowania dla jej rozwoju psychofizycznego.
To prawda, że sytuacja rodzinna jest złożona. Jednak nic nie wskazuje, że w chwili obecnej życie [dziecka] jest zagrożone w rodzinie ojca.”
66Decyzjami z dnia 16 maja, 6 i 16 czerwca 2011 roku sąd zlecił łączną opinię biegłych sądowych z dziedziny psychiatrii i psychologii, którzy miały ocenić: a) zdolności rodzicielskie drugiej skarżącej i ojca pierwszej skarżącej, b) stan pierwszej skarżącej, oraz c) czy pierwsza skarżąca była narażona na znęcanie się, a jeśli tak, to przez kogo.
67Decyzją z dnia 7 czerwca 2011 roku sąd odmówił nałożenia środka tymczasowego, którego domagała się druga skarżąca (zobacz paragraf 60 powyżej). Orzekając tak sąd zapoznał się z opinią okulisty z dnia 2 lutego 2011 roku, opiniami psychiatrów z dnia 19 lutego i dnia 7 maja 2011 roku oraz opiniami psychologa z dnia 5 marca i dnia 22 kwietnia 2011 roku (zobacz paragrafy 13-14, paragrafy 19-20, paragraf 23 i paragraf 25 powyżej). Zapoznał się również z aktami postępowania karnego dotyczącego uszczerbku ciała, a następnie zbadał sprawozdanie i zalecenie lokalnego ośrodka pomocy społecznej z dnia 12 maja 2011 roku (zobacz paragrafy 64-65 powyżej). W związku ze sprzecznymi opiniami psychiatrów stwierdził, że wyrok nakazowy przeciwko ojcu pierwszej skarżącej nigdy nie stał się ostateczny, zaś zalecenie lokalnego ośrodka pomocy społecznej, i zarzuty aby usprawiedliwić natychmiastowe zabranie córki spod opieki ojca z uwagi na to, że pierwsza skarżąca była przez niego maltretowana , nie są wystarczająco wiarygodne, aby usprawiedliwić jej natychmiastowe zabranie spod jego opieki. W szczególności sąd orzekł w następujący sposób:
okoliczności sprawy nie uzasadniały w wystarczającym stopniu, że taki środek był konieczny, aby zapobiec przemocy lub ryzyku nieodwracalnej szkody, mając na względzie, że obecnie pozostaje niepewny i kwestionowany, fakt odnośnie tego czy doszło do znęcania się ojca [nad dzieckiem], czy też dziecko było manipulowane przez matkę...”
68W dniu 2 marca 2012 roku Sąd Rejonowy w Zadarze (Županijski sud u Zadru) oddalił apelację ze strony drugiej skarżącej i podtrzymał orzeczenie sądu pierwszej instancji.
69Dnia 29 grudnia 2011 roku biegli sądowi przedstawili Sądowi Rejonowemu w Zadarze swoją opinię (zobacz paragraf 66 powyżej). Zdaniem biegłych zarówno druga skarżąca, jak i ojciec pierwszej skarżącej mają ograniczone możliwości wychowania i cierpią z powodu zaburzeń osobowościowych (oboje byli emocjonalnie niestabilni, a ojciec pierwszej skarżącej był także narcystyczny). Jeśli chodzi o pierwszą skarżącą, biegli stwierdzili, że była skrzywdzona emocjonalnie przez separację swoich rodziców i ich wzajemny konflikt oraz brak komunikacji między nimi. Zamiast chronić ją przed tym konfliktem, rodzice umieścili ją w centrum i manipulowali nią niekiedy przekraczając poziom nadużyć emocjonalnych. Biegli zalecili, aby pierwsza skarżąca i rodzice otrzymali odpowiednią terapię. Stwierdzili ponadto, że pierwsza skarżąca odczuwała sprzeczne uczucia wobec swojego ojca i idealizowała matkę, którą uważała za "przyjaciela" i wyraziła chęć mieszkania z nią. Biegli są zdania, że pragnienie bycia blisko matki mogłoby zostać osiągnięte poprzez (bardziej) rozbudowany kontakt między pierwszą a drugą skarżącą. Jeżeli po roku zalecanej terapii pierwsza skarżąca nadal chciałaby mieszkać z matką, zalecają uzyskanie innej łącznej opinii biegłych.
70Biegli nie odpowiedzieli na pytanie, czy pierwsza skarżąca była narażona na nadużycia, a jeśli tak, to przez kogo (zobacz paragraf 66 powyżej). Ich wnioski były następujące: (a) że pierwsza skarżąca powinna pozostać z ojcem na pewien czas, utrzymując jednocześnie szerokie kontakty z matką, (b) że ona i jej rodzice powinni poddać się leczeniu i być pod nadzorem poradni, (c) że należy kontynuować nadzór nad sprawowaniem władzy rodzicielskiej (środek ochrony dziecka nałożony przez lokalne centrum opieki społecznej, zobacz paragraf 82 poniżej), oraz (d) że należy ponownie ocenić pierwszą skarżącą i jej rodziców po roku. W szczególności eksperci stwierdzili:
“Nie znajdujemy [żadnych] przeciwwskazań do tego, żeby dziecko mieszkało ze swoim ojcem. [Nasze] zalecenia są takie, że na razie nie jest konieczna ani pożądana zmiana miejsca zamieszkania dziecka, to znaczy dziecko powinno nadal mieszkać z ojcem.”
71Na wniosek drugiej skarżącej, decyzją z dnia 27 lipca 2012 roku Sąd Rejonowy w Zadarze wyznaczył G.Š., adwokata prowadzącego praktykę w Zadarze, do pełnienia roli kuratora pierwszej skarżącej i reprezentowania jej interesów w postępowaniu, zgodnie z Artykułem 9 ustępem 1 Europejskiej Konwencji o Wykonywaniu Praw Dzieci (zobacz Paragraf 94 poniżej).
72Po wniesieniu apelacji przez ojca pierwszej skarżącej w dniu 26 października 2012 roku Sąd Okręgowy w Zadarze uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Orzekł on, że sąd pierwszej instancji nie zdołał ustalić, czy interesy pierwszej skarżącej były w istocie sprzeczne z interesami (jednego z) jej rodziców, co było warunkiem koniecznym powołania kuratora.
73Decyzją z dnia 13 listopada 2012 r. Lokalne Centrum Pomocy Społecznej wyznaczyło tę samą osobę do pełnienia funkcji kuratora pierwszej skarżącej ad litem zgodnie z Artykułem 167 Ustawy o Rodzinach (zobacz paragraf 84 poniżej).
74Sąd Rejonowy w Zadarze przeprowadził rozprawę na kolejnych terminach w dniach 6 września, 11 grudnia 2012 roku i 8 marca 2013 roku.
75Na ostatniej rozprawie sąd wysłuchał biegłych, którzy przygotowali wspólną opinię z dnia 29 grudnia 2011 roku, biegli stwierdzili, inter alia: (a) że ich opinia w międzyczasie stała się nieaktualna, ponieważ minął rok i dwa miesiące, od kiedy została przygotowana, (b) nie odpowiedzieli na pytanie sądu dotyczące tego czy pierwsza skarżąca była narażona na nadużycia, ponieważ to było zadaniem organów sądowych, a nie ich aby dokonać takiej oceny, i (c) byłoby to nieistotne, z którym rodzicem pierwsza skarżąca powinna mieszkać, gdyby jej rodzice lepiej się zachowywali.
76Decyzją z dnia 30 kwietnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Zadarze oddalił wniosek drugiej skarżącej o ustanowienie opieki i uregulowanie kontaktów, o których mowa w wyroku z dnia 24 sierpnia 2007 roku, a które miały zostać zmienione. Druga skarżąca i kurator pierwszej skarżącej ad litem odwołali się.
77W dniu 15 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w Zadarze uchylił decyzję sądu pierwszej instancji z powodu niepełnych faktów i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi niższej instancji. Zalecił sądowi pierwszej instancji: a) sprawdzić, czy skazanie ojca pierwszej skarżącej za przestępstwo karne w stosunku do niej stało się prawomocne; b) ocenić, czy pierwsza skarżąca była w stanie zrozumieć znaczenie postępowania i, jeśli tak, pozwolić jej wyrazić swoją opinię i złożyć zeznania, c) ocenić potrzebę powołania kuratora pierwszej skarżącej oraz d) uzyskać opinię i zalecenie od lokalnego ośrodka pomocy społecznej.
78W toczącym się postępowaniu, w dniu 18 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w Zadarze umorzył postępowanie nieprocesowe i postanowił, że postępowanie będzie prowadzone zgodnie z zasadami (zwykłego) procesu cywilnego. Sąd wyjaśnił, że wniosek drugiej skarżącej o zmianę opieki i uregulowanie kontaktów określone w wyroku z dnia 24 sierpnia 2007 roku (zobacz paragraf 10 powyżej) wymagałby, jeśli by został uwzględniony, bezwzględnie nowej decyzji w sprawie zapłaty alimentów przez rodzica, pod którego opieką dziecko nie pozostaje, co jest kwestią o której nie można rozstrzygać w trybie nieprocesowym, ale tylko w regularnym procesie cywilnym. Nie oznaczało to, że podjęte dotychczas czynności proceduralne straciły ważność lub stały się nieistotne.
79W dniu 27 lutego 2014 roku druga skarżąca złożyła skargę na przewlekłość postępowania, skarżąc się na czas trwania postępowania.
80W dniu 9 lipca 2014 roku Przewodniczący Sądu Rejonowego w Zadarze oddalił skargę pierwszej skarżącej.
81Należy sądzić, że postępowania toczą się w dalszym ciągu przed Sądem Rejonowym w Zadarze jako sądem pierwszej instancji.
82Po zdarzeniu z dnia 1 lutego 2011 roku, w dniu 22 września 2011 roku Lokalne Centrum Pomocy Społecznej (zobacz paragraf 11 powyżej) wydało decyzję nakazującą sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej w odniesieniu do pierwszej skarżącej. Środek został nałożony na okres jednego roku i zgodnie z decyzją centrum z dnia 1 października 2012 roku, został przedłużony o kolejne sześć miesięcy, do 31 marca 2014 roku, kiedy to przerwano jego stosowanie.
83W swoim końcowym raporcie z dnia 30 marca 2014 roku inspektor (psycholog) podsumował wyniki tego działania w następujący sposób:
“Celem środka było zachęcanie do właściwego zachowania rodziców w celu zapobieżenia i zminimalizowania negatywnych skutków ich konfliktowych relacji na rozwój psychofizyczny dziecka ... w tym sensie była to tylko kwestia stworzenia wstępnych warunków do odpowiedniej komunikacji między rodzicami, tak żeby obecnie nie było otwartego konfliktu (ale tylko dlatego, że rodzice go unikają). W szczególności rodzice stosują harmonogram odwiedzin. Od czasu do czasu dokonywali ustępstw wobec siebie. Rodzice nadal są w konflikcie, nadal nie komunikują się ze sobą, a większość informacji między nimi jest przekazywanych przez dziecko lub przez wiadomości tekstowe. Właśnie w ten sposób ignorują [jej] potrzeby i zmuszają ją do zajęcia się czymś, czym nie powinna zajmować się w swoim wieku (czy w jakimkolwiek innym wieku). Oboje rodzice myślą, że robią to, co jest najlepsze dla swojego dziecka, zapominając, że ich konflikt jest główną przeszkodą w normalnym rozwoju psychofizycznym i funkcjonowaniu dziecka... [Matka] uważa, że dziecko powinno być z nią i że pragnienie dziecka, które wyraża chęć bycia z nią, powinno być respektowane. Ojciec uważa, że jego rolą jest ochrona dziecka przed negatywnym wpływem matki i zapewnienie jej stabilności. Są to dobre poglądy, ale jedynym pytaniem jest, jak bardzo każdy z nich negatywnie wpływa na dziecko, walcząc o własne stanowisko? Dla kompromisu ludzie muszą być gotowi by częściowo porzucić swoje racje, ale oni nie są gotowi tego zrobić. Moim zdaniem, oboje rodzice mają dobre relacje z dzieckiem; Oboje starają się spędzić z nim czas. Różnią się w swoich metodach i stylach rodzicielskich ([ten matki] jest dopuszczalny i ukierunkowany na rozwijanie przyjaznej relacji z córką, która może być również strategią "wygrania" dziecka, podczas gdy [ojciec] jest bardziej impulsywny, z tendencją do poddania się i ukierunkowany na tradycyjną rolę ojca, co nie byłoby problemem, gdyby oboje rodzice współpracowali ... Nie spierają się też, że rola drugiego rodzica jest również ważna, ale wierzą, że jest ważne, aby dziecko żyło z nim, wierząc, że w ten sposób zmniejszają szkodliwy wpływ "drugiego rodzica na dziecko". Oznacza to, że głównym problemem jest nierozwiązany konflikt rodzicielski, a rodzice powinni prawdopodobnie pracować na tym także poza ośrodkiem [opieki socjalnej], kiedy mogą rozmawiać ze sobą, i kiedy zdają sobie sprawę, dlaczego i które z ich działań są szkodliwe dla [dziecka] (i wynikają z ich osobistego konfliktu) wtedy będą mogli lepiej funkcjonować. W tym względzie uważam, że środek nadzoru nie może stanowić lepszego rozwiązania problemów, który ich dotyczą.”
1Odpowiednie przepisy
84Odpowiednie przepisy ustawy o rodzinie z 2003 roku (Obiteljski zakon, Dziennik Urzędowy nr 163/03 z późniejszymi zmianami - zwanej dalej "Ustawą o Rodzinie z 2003 roku"), która obowiązywała od dnia 22 lipca 2003 roku do dnia 1 września 2014 roku, brzmi następująco:
Część trzecia
1Prawa i obowiązki dziecka
Artykuł 88
“Rodzice i inni członkowie rodziny nie mogą narażać dziecka na poniżające traktowanie, przemoc psychiczną lub fizyczną lub znęcanie się.”
Artykuł 89
“(1) Dziecko ma prawo domagać się ochrony swoich praw przed właściwymi organami, które muszą poinformować o tym ośrodek pomocy społecznej.
(2) Dziecko ma prawo do specjalnego opiekuna w przypadkach określonych w tej ustawie.
(3) Specjalny opiekun zostanie wyznaczony przez centrum pomocy społecznej w przypadkach, w których inny organ decyduje o naruszeniu prawa dziecka, a także przez sąd, kiedy ośrodek pomocy społecznej jest uprawniony do decydowania o prawie dziecka.
(4) Specjalny opiekun składa sprawozdanie dotyczące reprezentacji dziecka na wniosek i w wyznaczonym terminie przez organ, który go wyznaczył.
(5) W postępowaniu dotyczącym decyzji o prawie lub interesie dziecka, dziecko ma prawo zostać poinformowane w odpowiedni sposób o istotnych okolicznościach sprawy, uzyskiwać porady i wyrazić swoje poglądy oraz być poinformowane o możliwych konsekwencjach [tych] poglądów. Poglądy dziecka są uwzględniane w należytym stopniu zgodnie z jego wiekiem i dojrzałością.”
2Odpowiedzialność rodzicielska
Artykuł 102
“Sąd, na wniosek rodzica, dziecka lub ośrodka pomocy społecznej, wyda nową decyzję w sprawie prawa do opieki nad dzieckiem i utrzymywania kontaktów, a w razie konieczności innych elementów odpowiedzialności rodzicielskiej, jeśli wymagają tego istotnie zmienione okoliczności.”
3Środki mające na celu ochronę praw i dobrobytu dziecka
Artykuł 109
“(1) Centrum opieki społecznej zarządza nadzór sprawowania władzy rodzicielskiej w przypadku, gdy błędy i zaniedbania są liczne i częste lub gdy rodzice potrzebują specjalnej pomocy w wychowywaniu dziecka.
(2) ...
(3) Program nadzoru może pociągać za sobą odesłanie dziecka do domu dziecka przez pół dnia lub na cały dzień lub skierowanie rodziców i dziecka do medycznych i innych instytucji w celu leczenia i innej profesjonalnej pomocy.
(4) Nadzór jest zarządzany na minimalny okres sześciu miesięcy...” Część piąta
Artykuł 167
“W celu ochrony niektórych osobistych i majątkowych praw i interesów, ośrodek pomocy społecznej wyznacza specjalnego opiekuna... ...
6... w innych przypadkach, gdy interesy dziecka są sprzeczne z sytuacją rodziców.”
Cześć ósma
Artykuł 263
“(1) Postanowienia tej części ustawy określają zasady, według których sądy będą postępowały w specjalnych sprawach cywilnych [procesowych] i nieprocesowych oraz specjalnych postępowaniach egzekucyjnych i zabezpieczających przy podejmowaniu decyzji w sprawach małżeńskich, rodzinnych i innych uregulowanych przez niniejszą ustawę.
(2) Postępowania, o których mowa w ustępie 1 niniejszego artykułu są pilne.” Artykuł 269(2)
“W celu realizacji swoich praw lub interesów, sąd w kwestiach o statusie osobistym, zgodnie z jego/jej wiekiem i dojrzałością, a także z uwzględnieniem dobrobytu dziecka, pozwoli dziecku wyrazić swoje poglądy przed centrum pomocy społecznej lub przed sądem.”
3Postępowania dotyczące aresztu, odpowiedzialności rodzicielskiej lub środków ochrony dzieci
Artykuł 295
“(1) Przed podjęciem decyzji o przyznaniu opieki lub władzy rodzicielskiej sąd uzyskuje sprawozdanie i zalecenie ośrodka pomocy społecznej.
(2) Centrum opieki społecznej musi w ciągu trzydziestu dni przedłożyć sądowi sprawozdanie i zalecenia, o których mowa w ustępie 1 niniejszego artykułu.
(3) ...”
2Odpowiednie orzecznictwo
85W swoim wyroku numer Gž-994/11-3 z dnia 17 marca 2011 roku Sąd Okręgowy w Bjelovar orzekł w następujący sposób:
“Gdy dziecko postanowiło zamieszkać zgodnie ze swoją własną wolą z drugim rodzicem (ojcem), który był równie uprawniony, aby opiekować się dzieckiem jak rodzic (matką), z którym dziecko żyło do tej pory, a dziecko, biorąc pod uwagę jego wiek i dojrzałość, jest zdolne do formułowania własnej opinii i wyrażania poglądów na kwestie dotyczące jego osoby, wtedy te okoliczności mogą uzasadniać zmianę wcześniejszej decyzji o opiece nad dzieckiem.”
1Odpowiednie przepisy
86Odpowiednie postanowienie kodeksu karnego (Kazneni zakon, Dziennik Urzędowy numer 110/97 z późniejszymi zmianami), obowiązujące od 1 stycznia 1998 roku do 31 grudnia 2012 roku, ma następujące brzmienie:
Artykuł 8
“(1) Postępowania karne w sprawach o popełnienie przestępstwa jest prowadzone przez Biuro Prokuratora Okręgowego w interesie Republiki Chorwacji i jej obywateli.
(2) Zgodnie z prawem może być wyjątkowo przewidziane, że postępowanie karne w odniesieniu do niektórych przestępstw powinno być wszczęte na podstawie prywatnego aktu oskarżenia lub że Biuro Prokuratora Okręgowego powinno wszcząć postępowanie karne na wniosek [pokrzywdzonego].”
Uszkodzenie ciała
Artykuł 98
“Kto zadaje uszkodzenie ciała osobie trzeciej lub osłabia zdrowie innej osoby, podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności nieprzekraczającej jednego roku.”
Ustanowienie postępowań karnych z zakresu przestępstw uszkodzenia ciała
Artykuł 102
“Postępowanie karne za przestępstwo uszkodzenia ciała (Artykuł 98), chyba że zostało popełnione wobec dziecka lub nieletniego, zostaje wszczęte na podstawie prywatnego aktu oskarżenia.”
Zaniedbanie lub znęcanie się nad dziecka lub nieletnim
Artykuł 213
“(1) Rodzic, adopcyjny rodzic, opiekun lub inna osoba, która rażąco zaniedbuje swoje obowiązki związane z opieką nad dzieckiem lub nieletnim, podlega karze pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do pięciu lat.
(2) Kara, o której mowa w paragrafie 1 niniejszego artykułu, zostaje nałożona na rodzica, adopcyjnego rodzica, opiekuna lub innej osoby, która znęca się nad dzieckiem lub nieletnim, wymusza wykonywanie pracy nieadekwatnej do wieku lub do nadmiernego wysiłku, czy też żebrania, czy z chciwości wywołuje u [dziecka] zachowywanie się w sposób szkodliwy dla jego rozwoju, lub [angażowanie się] w niebezpieczne działania lub w inny sposób stwarza dla [dziecka] zagrożenie.” Przemoc w rodzinie
Artykuł 215a
“Członek rodziny, który przez przemoc, znęcanie się lub szczególnie obraźliwe zachowanie stawia innego członka rodziny w upokarzającej sytuacji, podlega karze pozbawienia wolności od sześciu do pięciu lat.”
2Komentarz prawny
87Zdaniem chorwackich ekspertów prawnych znęcanie się jako konstytutywny element wielu przestępstw, w tym przestępstwa przemocy wobec dzieci, określane jest jako “celowe zadawanie cierpienia fizycznego lub psychicznego lub bólu o znacznej intensywności” (zobacz Željko Horvatić (red.), Rječnik kaznenog prava [Słownik prawa karnego], Masmedia, Zagrzeb, 2002, strona 664) lub “...umyślne zadawanie umysłowego lub fizycznego dyskomfortu w znacznym stopniu. To, co stanowi "znaczny stopień" dyskomfortu fizycznego lub psychicznego, należy ustalić indywidualnie dla każdego przypadku. Przy dokonywaniu takiej oceny sąd często wymaga opinii biegłego eksperta w dziedzinie psychiatrii” (zobacz Ana Garačić, Kazneni zakon u sudskoj praksi – Posebni dio [Kodeks Karny w Praktyce Sądowej - Część Specjalna], Organizator, Zagrzeb, 2009, strony. 375-376).
88Co się tyczy przestępstwa przemocy domowej chorwaccy eksperci prawni, wyrazili następujący pogląd (zobacz op. cit., strony 285-286):
“[Zachowanie sprawcy] określa się alternatywnie jako przemoc, znęcanie się lub szczególnie obraźliwe zachowanie. Przemoc ma być rozumiana w szerszym znaczeniu jako zastosowanie sił fizycznych przeciwko fizycznej integralności innego członka rodziny, przymusu psychologicznego lub poważnej psychologicznej niewłaściwości, ale także jako przymusu kierowanego wobec przedmiotów, jeśli członek rodziny postrzega to jako fizyczny przymus. Przemoc to zwykle nieodosobniony i niepojedynczy incydent, ale pociąga za sobą szereg przypadków i charakteryzuje się ciągłą aktywnością. Znęcanie się jest bardzo rozmyślnym zadaniem fizycznego lub psychicznego bólu o dużej intensywności, krótkotrwałego uszkodzenia ciała. Znęcanie się w rodzinie może być fizyczne, psychiczne lub emocjonalne lub seksualne ... Szczególnie obraźliwe zachowanie pociąga za sobą oczywistą pogardę sprawcy, bezwzględność i arogancję wobec innego członka rodziny ... Aby popełnić przestępstwo koniecznym jest, aby członek rodziny, został postawiony w upokarzającej sytuacji w wyniku zachowania sprawcy. Jest to sytuacja, która narusza reputację, godność ludzką i poczucie własnej wartości. Uważa się, że umieszczenie członka rodziny w upokarzającej sytuacji jest obiektywnym elementem przestępstwa ... któremu nie musi towarzyszyć mens rea sprawcy. Jednakże zamiar sprawcy musi odpowiadać jego zachowaniu ...”
89Ustawa o Ochronie przed Przemocą Domową (Zakon o zaštiti od nasilja u obitelji, Dziennik Urzędowy numer 137/09 z późniejszymi zmianami), inter alia, określa drobne wykroczenia przemocy domowej i przewiduje kary, które mogą zostać nałożone skazanym za popełnione wykroczenie.
90Artykuł 20 przewiduje, że w przypadku popełnienia drobnego wykroczenia przemocy domowej wobec dziecka sąd może nałożyć grzywnę w wysokości co najmniej 40 000 HRK lub karę więzienia na co najmniej czterdzieści pięć dni. W przypadku recydywy sąd może nałożyć grzywnę w wysokości co najmniej 15 000 HRK lub karę więzienia na co najmniej sześćdziesiąt dni. Maksymalna grzywna w kwocie 50 000 HRK i maksymalna kara więzienia na dziewięćdziesiąt dni są określone przez Ustawę o Drobnych Wykroczeniach (Prekršajni zakon, Dziennik Urzędowy numer 107/07 z późniejszymi zmianami).
91Artykuły 11-19 Ustawy o Ochronie przed Przemocą Domową przewidują różne środki ochrony, które sąd może nałożyć dodatkowo lub niezależnie od sankcji wymienionych w Artykule 20, nawet przed rozpoczęciem postępowania o drobne wykroczenia. Artykuł 12 przewiduje środek ochronny obowiązkowego leczenia psychospołecznego.
92Według Ustawy o Sądach z 2013 roku (Zakon o sudovima, Dziennik Urzędowy numer 28/13), która weszła w życie w dniu 14 marca 2013 roku, strona w toku postępowania sądowego, która uważa, że postępowanie zostało bezprawnie przedłużone, ma prawo wnieść środek przyspieszający, a mianowicie "skargę na przewlekłość postępowania" i zwrócić się do prezesa tego samego sądu, przed którym toczy się postępowanie o przyśpieszenie, i wyznaczenie terminu nie dłuższego niż sześć miesięcy w ciągu którego sędzia orzekający w sprawie powinien podjąć decyzję. Strona, której skarga nie zostanie rozpoznana w ciągu sześćdziesięciu dni lub której skargę oddalono, może natychmiast złożyć odwołanie do prezesa wyższego sądu.
93Ponadto dostępny jest dalszy, połączony środek przyspieszająco-wyrównawczy, mianowicie "wniosek o wypłatę odpowiedniej rekompensaty", ale tylko w przypadkach, w których sędzia zasiadający w sprawie nie zmieścił się w terminie rozstrzygania sprawy określonej przez przewodniczącego sądu przy uwzględnieniu wniosku o przyśpieszenie.
1Odpowiednie przepisy
94Odpowiednie postanowienia Konwencji o prawach dziecka z dnia 2 września 1990 roku, która weszła w życie w odniesieniu do Chorwacji w dniu 12 października 1992 roku, brzmią następująco:
1Państwa-Strony zapewniają dziecku, które jest zdolne do kształtowania swych własnych poglądów, prawo do swobodnego wyrażania własnych poglądów we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, przyjmując je z należytą wagą, stosownie do wieku oraz dojrzałość dziecka.
2W tym celu dziecko będzie miało w szczególności zapewnioną możliwość wypowiadania się w każdym postępowaniu sądowym i administracyjnym, dotyczącym dziecka, bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawiciela bądź odpowiedniego organu, zgodnie z zasadami proceduralnymi prawa wewnętrznego.
1Państwa-Strony będą podejmowały wszelkie właściwe kroki w dziedzinie ustawodawczej, administracyjnej, społecznej oraz wychowawczej dla ochrony dziecka przed wszelkimi formami przemocy fizycznej bądź psychicznej, krzywdy lub zaniedbania bądź złego traktowania lub wyzysku, w tym wykorzystywania w celach seksualnych, dzieci pozostających pod opieką rodzica(ów), opiekuna(ów) prawnego(ych) lub innej osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
2Tego rodzaju środki ochronne powinny obejmować, tam gdzie jest to właściwe, skuteczne przedsięwzięcia w celu stworzenia programów socjalnych dla realizacji pomocy dziecku oraz osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem, jak również innych form działań prewencyjnych dla ustalania, informowania, wszczynania i prowadzenia śledztwa, postępowania, notowania wymienionych wyżej przypadków niewłaściwego traktowania dzieci oraz tam, gdzie jest to właściwe - ingerencję sądu.
95Preambuła protokołu fakultatywnego z dnia 19 grudnia 2011 roku do Konwencji o prawach dziecka w sprawie procedury łączności, który to protokół wszedł w życie 14 kwietnia 2014 roku, ale jeszcze nie został ratyfikowany przez Chorwację, potwierdza "status dziecka jako podmiot praw i jako człowieka z godnością i rozwijającymi się możliwościami”.
2Komentarz ogólny numer 8 (2006) w sprawie prawa dziecka do ochrony przed karą cielesną i innymi okrutnymi lub poniżającymi formami kary (Artykuły 19, 28, paragrafy 2 i 37, inter alia)
96Odpowiednia część Komentarza Generalnego numer 8 (2006) w sprawie praw dziecka do ochrony przed karą cielesną i innymi okrutnymi lub poniżającymi formami kary (Artykuły 19, 28, Paragrafy 2 i 37, inter alia) przyjętymi przez Komisję Praw Dziecka na czterdziestym drugim posiedzeniu, które odbyło się w dniach od 15 maja do 2 czerwca 2006 roku, ma następujące brzmienie:
“40. Zasada równej ochrony dzieci i dorosłych przed atakiem, w tym w rodzinie, nie oznacza, że wszystkie przypadki kary cielesnej dzieci przez rodziców, które zostały ujawnione, powinny prowadzić do ścigania rodziców. Zasada de minimis - że prawo nie dotyczy spraw trywialnych - gwarantuje, że niewielkie napaści między dorosłymi dojdą do sądu tylko w wyjątkowych okolicznościach; to samo dotyczy drobnych napadów na dzieci. Państwa muszą opracować skuteczne mechanizmy sprawozdawcze i przekazywania informacji. Podczas gdy wszystkie sprawozdania dotyczące przemocy wobec dzieci powinny być odpowiednio zbadane i powinna zostać zapewniona ochrona przed znaczną szkodą, celem powinno być powstrzymanie rodziców przed użyciem gwałtownych lub innych okrutnych lub poniżających kar poprzez wspieranie i edukowanie, a nie karne interwencje.
41Stan zależności dzieci i wyjątkowa intymność relacji rodzinnych wymagają, aby decyzje o ściganiu rodziców lub inne, formalne interwencje w rodzinie były podejmowane z wielką starannością. W większości przypadków jest mało prawdopodobne by ukaranie rodziców było w jak najlepszym interesie ich dzieci. Komitet jest zdania, że ściganie i inne formalne interwencje (na przykład w celu usunięcia dziecka lub usunięcia sprawcy) powinny następować tylko wtedy, gdy są uważane za konieczne, aby chronić dziecko przed poważną krzywdą, jak to leży w najlepszym interesie poszkodowanego dziecka. Perspektywy dziecka poszkodowanego powinny uwzględniać odpowiedni ciężar, w zależności od wieku i dojrzałości dziecka.
42Doradztwo i szkolenie dla wszystkich osób zaangażowanych w systemy ochrony dzieci, w tym policji, organów ścigania i sądów, powinny podkreślić to podejście do egzekwowania prawa. Wytyczne powinny również podkreślić, że artykuł 9 Konwencji wymaga, aby rozdzielenie każdego dziecka z jego rodzicami zostało jedynie konieczne z uwagi na interes dziecka i podlegało kontroli sądowej, zgodnie z obowiązującym prawem i procedurami, ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym przedstawicielami dziecka. W przypadku uznania separacji za uzasadnioną należy rozważyć alternatywne wobec umieszczenia dziecka poza rodziną rozwiązanie, w tym usunięcie sprawcy, skazanie w zawieszeniu itd.”
3Komentarz Ogólny numer 12 (2009) w sprawie prawa dziecka do wysłuchania (artykuł 12)
97Odpowiednia część Komentarza Generalnego numer 12 (2009) w sprawie prawa dziecka do wysłuchania, przyjętego przez Komisję Praw Dziecka na jego pięćdziesiątej pierwszej sesji, która odbyła się w dniach od 25 maja do 12 czerwca 2009 roku, brzmi następująco:
15Artykuł 12 Konwencji ustanawia prawo każdego dziecka do swobodnego wyrażania swoich poglądów, we wszystkich sprawach mających wpływ na nie, a także odpowiedniego prawa do tych poglądów, w zależności od wieku i dojrzałości dziecka. Prawo to nakłada na państwa - strony wyraźny obowiązek prawny do uznania tego prawa i zapewnienia jego realizacji poprzez wysłuchanie poglądów dziecka według ich znaczenia. Obowiązek ten wymaga od państw członkowskich, w odniesieniu do ich szczególnego systemu sądowego, bezpośredniego zagwarantowania tego prawa lub takiej zmiany prawa, aby dziecko mogło w pełni korzystać z tego uprawnienia.
...
1Literalna analiza Artykułu 12
(a) Ustęp 1 Artykułu 12
(i) “Zapewniają”
19Ustęp 1 Artykułu 12 stanowi, że państwa-strony "zapewniają prawo do swobodnego wyrażania swoich poglądów. "Zapewniają" jest terminem prawnym o szczególnej sile, który nie pozostawia swobody wyboru państwom - stronom członkowskim. W związku z tym państwa strony są ściśle zobowiązane do podjęcia odpowiednich działań w celu pełnego wdrożenia tego prawa dla wszystkich dzieci. Obowiązek ten zawiera dwa elementy : zapewnienie, że istnieją mechanizmy służące do wzięcia pod uwagę poglądów dziecka we wszystkich sprawach, które mają dla niego wpływ, oraz nakazanie należytego uwzględniania tych poglądów.
(ii) “Zdolny do kształtowania własnych poglądów”
20Państwa-Strony zapewnią prawo do bycia wysłuchanym każdemu dziecku "zdolnemu do kształtowania własnych poglądów". To zdanie nie powinno być postrzegane jako ograniczenie, a raczej jako zobowiązanie państw-stron do oceny zdolności dziecka do jak najszerszego kształtowania autonomicznej opinii. Oznacza to, że państwa - strony nie mogą zakładać, że dziecko nie jest w stanie wyrazić swoich poglądów. Przeciwnie, państwa-strony powinny zakładać, że dziecko ma zdolność do kształtowania własnych poglądów i uznać, że dziecko ma prawo je wyrazić; nie powinno się wymagać od dziecka, by najpierw udowodniło swoje zdolności.
21Komitet podkreśla, że Artykuł 12 nie narzuca żadnych ograniczeń wiekowych co do prawa dziecka do wyrażania swoich poglądów, a także zniechęca państwa do wprowadzenia ograniczeń wiekowych w prawie lub w praktyce, które ograniczałyby prawo dziecka do bycia wysłuchanym we wszystkich sprawach mających wpływ na dziecko...
...
(iv) “We wszystkich sprawach dotyczących dziecka”
26Państwa-Strony muszą zapewnić, to by dziecko mogło wyrazić swoje poglądy "we wszystkich sprawach dotyczących" swojej osoby. Oznacza to drugie kwalifikowanie tego prawa: dziecko musi być wysłuchane, jeśli omawiane zagadnienie jego dotyczy. Ten podstawowy warunek należy musi być przestrzegany i rozumiany w szerokim zakresie.
...
v) “Przykładanie odpowiedniej wagi w zależności od wieku i dojrzałości dziecka”
28W stosunku do opinii dziecka musi być "przykładana odpowiednia waga w zależności od wieku i dojrzałości dziecka". Niniejsza klauzula odnosi się do zdolności dziecka, które muszą zostać ocenione w celu nadania odpowiedniej wagi jego poglądom lub poinformowania dziecka o sposobie, w jaki te poglądy wpłyną na wynik procesu. Artykuł 12 stanowi, proste słuchanie dziecka jest niewystarczające; poglądy dziecka muszą być poważnie rozważone, gdy dziecko jest zdolne do kształtowania własnych poglądów.
29. ...
30Dojrzałość odnosi się do umiejętności rozumienia i oceny skutków danej sprawy, dlatego też należy to rozważyć przy określaniu indywidualnych zdolności dziecka. Dojrzałość jest trudna do określenia; W kontekście Artykułu 12 jest to zdolność dziecka do wypowiadania się o sprawach w rozsądny i niezależny sposób. Należy wziąć pod uwagę również wpływ danej sprawy na dziecko. Im większy wpływ przekłada się na życie dziecka, tym bardziej trafna ocena dojrzałości tego dziecka.
31Należy rozważyć pojęcie rozwijających się możliwości dziecka oraz ukierunkowywania i wskazówek rodziców....
(b) Ustęp 2 Artykułu 12
(i) Prawo “do bycia wysłuchanym w sprawach sądowych i administracyjnych mających wpływ na dziecko”
32Ustęp 2 Artykułu 12 precyzuje, że możliwości do wysłuchania muszą być w szczególności zapewnione "we wszelkich postępowaniach sądowych i administracyjnych mających wpływ na dziecko". Komitet podkreśla, że niniejsze postanowienie odnosi się do wszystkich istotnych postępowań sądowych mających wpływ na dziecko bez ograniczeń, w tym, na przykład, o separację rodziców, miejsce zamieszkania, opiekę i adopcję ...
(ii) “Albo bezpośrednio albo za pośrednictwem przedstawiciela lub odpowiedniego organu”
35Po tym, jak dziecko postanowiło, że chce być wysłuchane, musi zdecydować, w jaki sposób zostać wysłuchanym: "bezpośrednio, za pośrednictwem przedstawiciela lub właściwego organu". Komitet zaleca, aby w miarę możliwości dziecko miało możliwość bezpośredniego wysłuchania w każdym postępowaniu.
36Przedstawicielem może być rodzic (rodzice), prawnik lub inna osoba (między innymi pracownik socjalny). Należy jednak podkreślić, że w wielu przypadkach (cywilnych, karnych lub administracyjnych) istnieje ryzyko konfliktu interesów między dzieckiem a ich najbardziej oczywistym przedstawicielem (rodzicem). Jeśli przesłuchanie dziecka odbywa się za pośrednictwem przedstawiciela, niezwykle ważne jest, aby opinie dziecka były przekazywane w sposób prawidłowy do osoby podejmującej decyzję przez przedstawiciela. Wybrany sposób powinien być określony przez dziecko (lub przez właściwy organ w miarę potrzeby) zgodnie z jego szczególną sytuacją. Przedstawiciele muszą mieć wystarczającą wiedzę i zrozumienie różnych aspektów procesu podejmowania decyzji oraz doświadczenia w pracy z dziećmi.
37Przedstawiciel musi mieć świadomość, że reprezentuje wyłącznie interesy dziecka, a nie interesy innych osób (rodziców), instytucji lub organów (np. domów mieszkalnych, administracji lub społeczeństwa). Należy opracować kodeksy postępowania dla przedstawicieli, którzy zostali wyznaczeni do przekazywania poglądów dziecka.
...
2Kroki w celu wdrożenia prawa dziecka do bycia wysłuchania
40Wdrożenie dwóch ustępów Artykułu 12 wymaga pięciu kroków, które należy podjąć, aby skutecznie zrealizować prawo do bycia wysłuchanym w każdym przypadku, gdy dana kwestia dotyczy dziecka lub gdy dziecko jest proszone o przedstawienie swoich poglądów w formalnym postępowaniu, podobnie przy alternatywnym rozwiązywaniu sporów związanych ze sprawą. Wymogi te muszą być stosowane w sposób, który jest odpowiedni dla danego kontekstu.
...
(c) Ocena zdolności dziecka
44W stosunku do poglądów dziecka należy przykładać odpowiednią wagę, gdyż analiza poszczególnych przypadków wskazuje, że dziecko jest zdolne do kształtowania własnych poglądów. Jeśli dziecko jest zdolne do formułowania własnych poglądów w rozsądny i niezależny sposób, osoba podejmująca decyzję musi rozważyć poglądy dziecka jako istotny czynnik w rozwiązywaniu problemu. Należy opracować dobrą praktykę oceny zdolności dziecka.
(d) Informacje o wadze przypisanej poglądom dziecka (opinie)
45Ponieważ dziecko korzysta z prawa do tego, że do jego opinii jest przykładana odpowiednia waga, podejmujący decyzję musi poinformować dziecko o wyniku procesu i wyjaśnić, w jaki sposób uwzględniono jego poglądy. To daje gwarancję, że poglądy dziecka są nie tylko formalnie wysłuchane, ale są potraktowane poważnie. Informacje mogą skłaniać dziecko do nalegania, uzgodnienia lub złożenia kolejnego wniosku lub, w przypadku postępowania sądowego lub administracyjnego, do złożenia odwołania lub skargi
3Zobowiązania Państw stron
...
(b) Szczególne obowiązki w zakresie postępowań sądowych i administracyjnych
(i) Prawo dziecka do bycia wysłuchanym w cywilnym postępowaniu sądowym
50Główne kwestie, które wymagają wysłuchania dziecka, zostały szczegółowo opisane poniżej:
51W przypadku separacji i rozwodu, dzieci ze związku są jednoznacznie dotknięte decyzjami sądów. Zagadnienia związane z utrzymaniem dziecka, a także opieką nad dzieckiem i kontaktem z dzieckiem są określane przez sędziego na rozprawie lub przez mediatorów sądowych. Wiele porządków prawnych włączyło do swojego ustawodawstwa, w odniesieniu do rozwodu, przepis, według którego sędzia na pierwszym miejscu wziąć pod uwagę "najlepszy interes dziecka".
68Artykuł 12, jako zasada ogólna, jest związany z innymi zasadami ogólnymi Konwencji, takimi jak Artykuł 2 (prawo do niedyskryminacji), Artykuł 6 (prawo do życia, przetrwania i rozwoju), a w szczególności jest współzależny z Artykułem 3 (pierwszorzędne uwzględnienie najlepszego interesu dziecka). Artykuł jest ściśle związany z artykułami związanymi z prawami i wolnościami obywatelskimi, w szczególności z Artykułem 13 (prawo do wolności słowa) i Artykułem 17 (prawo do informacji). Ponadto Artykuł 12 jest związany ze wszystkimi innymi artykułami Konwencji, których nie można w pełni zrealizować, jeżeli dziecko nie jest uważane za istotę posiadającą własne poglądy na temat praw zapisanych w odpowiednich artykułach i ich wdrażaniu.
69. ...
1Artykuły 12 i 3
70Celem Artykułu 3 jest zapewnienie, we wszystkich działaniach podejmowanych wobec dzieci, przez publiczną lub prywatną instytucję opiekuńczą, sądy, organy administracyjne lub organy ustawodawcze, pierwszeństwa interesów dziecka. Oznacza to, że każde działanie podjęte w imieniu dziecka musi respektować najlepsze interesy dziecka. Najlepsze interesy dziecka są podobne do prawa proceduralnego, które zobowiązuje państwa strony do wprowadzania kroków do działania aby zapewnić uwzględnienie najlepszych interesów dziecka. Konwencja zobowiązuje państwa strony do zagwarantowania, że osoby odpowiedzialne za te działania wysłuchają dziecko zgodnie z Artykułem 12. Ten krok jest obowiązkowy.
71Najlepsze interesy dziecka, ustalone w porozumieniu z dzieckiem, nie są jedynym czynnikiem, który należy uwzględnić w działaniach instytucji, władz i administracji. Ma to kluczowe znaczenie, podobnie jak poglądy dziecka.
...
74Nie ma rozbieżności między Artykułami 3 i 12, jedynie uzupełniająca rola dwóch ogólnych zasad: jedna ustanawia cel, jakim jest osiągnięcie najlepszego interesu dziecka, a druga zapewnia metodologię osiągnięcia celu wysłuchania dziecka lub dzieci. W rzeczywistości nie można prawidłowo zastosować Artykułu 3, jeżeli nie są przestrzegane wytyczne Artykułu 12. Podobnie Artykuł 3 wzmacnia funkcjonalność Artykułu 12, ułatwiając dzieciom ich kluczową rolę w podejmowaniu wszystkich decyzji mających wpływ na ich życie.
...
135Inicjatywa na rzecz realizacji prawa dziecka do bycia wysłuchanym we wszystkich sprawach, które jego dotyczą i jego opinii w celu należytego uwzględnienia, stanowi jasny i natychmiastowy obowiązek prawny państw stron będących stronami konwencji. Jest to prawo każdego dziecka bez jakiejkolwiek dyskryminacji. Osiągnięcie znaczących możliwości wdrożenia Artykułu 12 będzie musiało zlikwidować prawne, polityczne, gospodarcze, społeczne i kulturowe bariery, które obecnie utrudniają dziecku możliwość wysłuchania i jego dostęp do udziału we wszystkich sprawach, które go dotyczą. Wymaga gotowości do sprostania założeniom dotyczącym zdolności dzieci i zachęcania do rozwoju środowisk, w których dzieci mogą budować i demonstrować swoje zdolności. Wymaga również zaangażowania zasobów i szkolenia.
134Spełnienie tych zobowiązań będzie stanowić wyzwanie dla państw-stron. Jest to jednak osiągalny cel, jeśli strategie nakreślone w tym ogólnym komentarzu są systematycznie realizowane, a kultura szacunku dla dzieci i ich poglądów jest budowana.”
1Odpowiednie przepisy
98Odpowiednie postanowienia Europejskiej Konwencji o Wykonywaniu Praw Dzieci z dnia 25 stycznia 1996 roku, które weszły w życie w odniesieniu do Chorwacji w dniu 1 sierpnia 2010 roku, brzmią następująco:
Rozdział I – Zakres i cel Konwencji oraz definicje
Artykuł 1 – Zakres i cel Konwencji
„1. Niniejsza konwencja ma zastosowanie do dzieci, które nie ukończyły 18 roku życia.
2Celem niniejszej konwencji jest promowanie - dla dobra dzieci - ich praw, przyznanie dzieciom praw procesowych oraz ułatwienie ich wykonywania poprzez zapewnienie, że dzieci, osobiście albo za pośrednictwem innych osób lub instytucji, będą informowane i uprawnione do uczestniczenia w dotyczących ich postępowaniach przed organem sądowym.
3W rozumieniu niniejszej konwencji za postępowanie przed organem sądowym dotyczące dzieci uważa się postępowanie w sprawach rodzinnych, w szczególności odnoszące się do wykonywania odpowiedzialności rodzicielskiej, takie jak w sprawie miejsca pobytu dziecka i prawa styczności z nim.
4Każde państwo powinno, przy podpisywaniu konwencji albo składaniu dokumentów ratyfikacyjnych, przyjęcia, zatwierdzenia lub przystąpienia, poprzez oświadczenie skierowane do Sekretarza Generalnego Rady Europy, określić co najmniej trzy rodzaje spraw rodzinnych rozpoznawanych przed organem sądowym, do których będzie stosować niniejszą konwencję.
5Każda ze Stron może, poprzez późniejsze oświadczenie, określić dodatkowe rodzaje spraw rodzinnych, do których będzie stosować niniejszą konwencję, albo przekazać informacje dotyczące stosowania art. 5, art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 2 i art. 11.
6Niniejsza konwencja nie stoi na przeszkodzie stosowaniu przez Strony korzystniejszych zasad promowania i wykonywania praw dzieci.”
Rozdział II – Środki procesowe dla promowania wykonywania praw dzieci
A. Prawa procesowe dziecka
Artykuł 3 – Prawo do bycia informowanym i wyrażania stanowiska w toku postępowania
„Dziecko, uznane według prawa wewnętrznego za mające wystarczające rozeznanie, w dotyczącym go postępowaniu przed organem sądowym powinno mieć przyznane i samo może żądać przyznania następujących praw:
a) do otrzymywania wszystkich istotnych informacji;
b) do pytania go o zdanie i do wyrażania swojego stanowiska;
c) do bycia informowanym o ewentualnych skutkach jego stanowiska oraz o ewentualnych skutkach każdej decyzji. ...”.
B. Zadania organów sądowych
Artykuł 6 – Proces podejmowania decyzji
„W postępowaniach dotyczących dzieci organ sądowy przed podjęciem decyzji powinien:
a) rozważyć, czy posiada wystarczające informacje, aby podjąć decyzję zgodną z dobrem dziecka, a jeżeli jest to konieczne - zażądać dodatkowych informacji, w szczególności od osób, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska;
b) w sprawach dzieci uznanych według prawa wewnętrznego za mające wystarczające rozeznanie:
c) przykładać należytą wagę do stanowiska wyrażonego przez dziecko.”. Artykuł 9 – Powołanie przedstawiciela
„1. W postępowaniach dotyczących dzieci, kiedy zgodnie z prawem wewnętrznym osoby, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska, nie mogą reprezentować dziecka ze względu na konflikt interesów między nimi a dzieckiem, organ sądowy powinien mieć prawo do wyznaczenia specjalnego przedstawiciela reprezentującego dziecko w tych postępowaniach.
2Państwa-Strony rozważą przyznanie organowi sądowemu w postępowaniach dotyczących dzieci prawa do wyznaczania odrębnego przedstawiciela reprezentującego dziecko, w uzasadnionych przypadkach - adwokata.”.
C. Zadania przedstawicieli
Artykuł 10
„1. O ile nie byłoby to oczywiście sprzeczne z dobrem dziecka, w dotyczących dziecka postępowaniach przed organem sądowym przedstawiciel powinien:
a) dostarczać dziecku wszystkich istotnych informacji, jeżeli jest ono uznane według prawa wewnętrznego za mające wystarczające rozeznanie;
b) dostarczać dziecku wyjaśnień dotyczących ewentualnych skutków jego stanowiska i czynności dokonywanych przez przedstawiciela, jeżeli jest ono uznane według prawa wewnętrznego za mające wystarczające rozeznanie;
c) określić stanowisko dziecka i przedstawić je organowi sądowemu.
2Państwa-Strony rozważą możliwość rozszerzenia postanowień ust. 1 na osoby, na których spoczywa odpowiedzialność rodzicielska.”.
2Deklaracja Chorwacji na mocy Artykułu 1 § 4 Konwencji
99W dniu 6 kwietnia 2010 roku, składając dokument ratyfikacyjny Europejskiej Konwencji o Wykonywaniu Praw Dzieci do Sekretarza Generalnego Rady Europy, Chorwacki Minister Spraw Zagranicznych przedstawił następujące oświadczenia (zawarte w dokumencie ratyfikacyjnym):
„Zgodnie z Paragrafem 4 Artykułu 1 Konwencji, Republika Chorwacji wyznacza następujące kategorie spraw rodzinnych, do których ma zastosowanie niniejsza konwencja, przed organami sądowymi:
. Postępowanie o podjęcie decyzji o opiece rodzicielskiej podczas rozwodu rodziców;
. Postępowanie w sprawach opieki rodzicielskiej;
. Środki mające na celu ochronę praw osobistych i interesów dziecka;
. Postępowanie w sprawie adopcji; i
. Postępowanie dotyczące opieki nad nieletnimi.”
C. Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej
100Odpowiedni artykuł Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej z dnia 25 stycznia 1996 roku, która weszła w życie z dniem 1 sierpnia 2014 roku, ale nie została jeszcze ratyfikowana przez Chorwację, brzmi następująco:
Artykuł 3 – Definicje
„1. Niniejsza konwencja ma na celu:
a. ochronę kobiet przed wszystkimi formami przemocy oraz zapobieganie, ściganie i eliminację przemocy wobec kobiet i przemocy domowej,
b. przyczynianie się do eliminacji wszystkich form dyskryminacji kobiet oraz wspieranie rzeczywistej równości kobiet i mężczyzn, w tym poprzez usamodzielnienie kobiet,
...”.
Artykuł 31 Opieka, prawo widzenia i bezpieczeństwo
„1. Strony przyjmą niezbędne regulacje prawne lub inne rozwiązania w celu zapewnienia aby przy ustalaniu prawa do opieki i do widzenia z dzieckiem były brane pod uwagę przypadki przemocy objęte zakresem niniejszej konwencji.
2Strony przyjmą niezbędne regulacje prawne lub inne rozwiązania w celu zapewnienia aby wykonywanie prawa do opieki i do widzenia z dzieckiem nie stanowiło zagrożenia dla praw i bezpieczeństwa ofiary lub dzieci.”.
Artykuł 45 – Sankcje i środki
„Strony przyjmą niezbędne regulacje prawne lub inne rozwiązania w celu zapewnienia aby przestępstwa, o których mowa w niniejszej konwencji, podlegały karze w postaci skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, z uwzględnieniem wagi przestępstw. Sankcje te obejmą, o ile to właściwe, kary pozbawienia wolności mogące stanowić podstawę wydalenia.
2Strony mogą podjąć inne działania w stosunku do sprawców, takie jak:
Artykuł 46 – Okoliczności obciążające
„Strony przyjmą niezbędne regulacje prawne lub inne rozwiązania w celu zapewnienia aby następujące okoliczności, o ile nie stanowią już znamion przestępstwa, mogły, zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa krajowego, być uznawane za okoliczności obciążające przy ustalaniu wyroku za przestępstwa, o których mowa w niniejszej konwencji: ...
d przestępstwo zostało popełnione przeciw dziecku lub w jego obecności...”.
101Odpowiednia część sprawozdania wyjaśniającego do Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej brzmi następująco:
Artykuł 31 – Opieka nad dzieckiem, prawo do odwiedzin i bezpieczeństwo
„175. Przepis ten ma na celu zapewnienie, że organy sądowe nie wydają nakazów kontaktowych bez uwzględnienia incydentu przemocy objętego zakresem niniejszej Konwencji. Dotyczy to nakazów sądowych regulujących kontakt dzieci i ich rodziców oraz innych osób mających więzy rodzinne z dziećmi. Oprócz innych czynników należy wziąć pod uwagę przypadki aktów przemocy wobec nieposłuszeństwa samego dziecka, gdy podejmowane są decyzje dotyczące aresztu i zakresu uprawnień do odwiedzin lub kontaktów.
176Paragraf 2 dotyczy kompleksowej kwestii gwarantującej prawa i bezpieczeństwo ofiar i świadków, z uwagi na prawa rodzicielskie sprawcy. W szczególności w przypadkach przemocy domowej kwestie dotyczące wspólnych dzieci są często jedynymi więzami, które pozostają pomiędzy ofiarą a sprawcą. Dla wielu ofiar i ich dzieci, przestrzeganie poleceń kontaktowych może stanowić poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa, ponieważ często oznacza spotkanie ze sprawcą twarzą w twarz. W związku z tym niniejszy ustęp stanowi zobowiązanie do zapewnienia ofiarom i ich dzieciom bezpieczeństwa przed wszelkimi dalszymi szkodami.”
102Odpowiednia część wytycznych Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie sprawiedliwości wobec dzieci, przyjęta przez Komitet Ministrów w dniu 17 listopada 2010 roku na 1098. posiedzeniu Delegatów Ministrów brzmi następująco:
„III. Fundamentalne zasady
1Wytyczne opierają się na istniejących zasadach zapisanych w instrumentach wskazanych w preambule, a także w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
2Zasady te są dalej opracowywane w następnych sekcjach i powinny mieć zastosowanie do wszystkich rozdziałów niniejszych wytycznych.
1Należy przestrzegać prawa wszystkich dzieci do informowania o przysługujących im uprawnieniach, odpowiednio przystosowanych sposobach dostępu do wymiaru sprawiedliwości i konsultacji w trakcie przesłuchania, które ich dotyczy. Obejmuje to uwzględnienie poglądów dzieci, biorąc pod uwagę ich trudności komunikacyjne i tak aby nadać im odpowiednie znaczenie.
2Dzieci powinny być uwzględniane i traktowane jako pełnoprawni posiadacze praw i powinny być uprawnione do korzystania ze wszystkich swoich praw w sposób, który uwzględnia ich zdolność do tworzenia własnych poglądów, biorąc również pod uwagę okoliczności sprawy.
...
3Prawo do bycia wysłuchanym i wyrażania poglądów
44Sędziowie powinni przestrzegać prawa do bycia wysłuchanym w sprawach mających wpływ na dzieci lub przynajmniej na przesłuchanie, jeśli dzieci zostaną uznane za wystarczająco rozumiejące kwestie, o których mowa. Środki stosowane w tym celu powinny być dostosowane do poziomu zrozumienia dziecka i zdolności komunikowania się oraz powinny uwzględniać okoliczności sprawy. Z dziećmi powinno się skonsultować w taki sposób, w jaki chcą być wysłuchane.
45Należy zwrócić uwagę na poglądy i opinie dziecka w zależności od wieku i dojrzałości dziecka.
46Prawo do bycia wysłuchanym to prawo, a nie obowiązek dziecka.
47Nie powinno się wykluczać dziecka z przesłuchania wyłącznie ze względu na wiek. Kiedy dziecko podejmuje inicjatywę, aby zostać przesłuchanym w sprawie, która jego dotyczy, sędzia nie powinien, o ile nie leży to w najlepszym interesie dziecka, odmówić wysłuchania dziecka i powinien wysłuchać jego poglądów i opinii w sprawach go dotyczących w danej sprawie.
48Dzieci powinny otrzymywać wszelkie niezbędne informacje na temat efektywności korzystania z prawa do bycia wysłuchanym. Należy jednak im wyjaśnić, że ich prawo do przesłuchania i uwzględnienia ich poglądów niekoniecznie musi wpłynąć na ostateczną decyzję.
49Decyzje i orzeczenia sądowe mające wpływ na dzieci powinny być należycie uzasadnione i wyjaśnione w języku, który dzieci mogą zrozumieć, w szczególności te decyzje, w których poglądy dziecka nie były brane pod uwagę.”.
E. Zalecenie Rady Europy w sprawie zintegrowanych krajowych strategii na rzecz ochrony dzieci przed przemocą
103Zalecenie CM/Rec(2009)10 Komitetu Ministrów do państw członkowskich w sprawie zintegrowanych krajowych strategii na rzecz ochrony dzieci przed przemocą, przyjętej przez Komitet Ministrów Rady Europy w dniu 18 listopada 2009 roku podkreśla, że "podatność dzieci i ich zależność od dorosłych w zakresie dojrzewania i rozwoju wymagają większych inwestycji w zapobieganie przemocy i ochronę dzieci ze strony rodzin, społeczeństwa i państwa"
104Skarżące zarzucały, że władze państwa nie przestrzegały ich pozytywnego obowiązku proceduralnego na podstawie Artykułu 3 i/lub Artykułu 8 Konwencji, ponieważ odmówiły ścigania ojca pierwszej skarżącej za przestępstwo znęcania popełnione wobec córki. Skarżyły się także, że władze krajowe nie wywiązały się ze swoich pozytywnych obowiązków wynikających z któregokolwiek z tych artykułów, ponieważ nie zabrały pierwszej skarżącej spod opieki ojca, a tym samym umożliwiły mu popełnianie wobec niej dalszych aktów przemocy. Artykuły te brzmiały następująco:
Artykuł 3 (zakaz tortur)
“Nikt nie może być poddawany torturom, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu.”
Artykuł 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego)
“1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego ...”
105Rząd nie zgodził się z tymi argumentami.
1Stanowiska stron
(a) Rząd
106Rząd twierdził, że w zakresie, w jakim skarżące zarzucały naruszenie proceduralnego obowiązku wynikającego z Artykułu 3 Konwencji w celu zbadania zdarzenia z dnia 1 lutego 2011 roku, ich skargi były niedopuszczalne z powodu niedotrzymania sześciomiesięcznego terminu. Na wstępie wskazał, że to zdarzenie zostało uznane za akt jednorazowy, który nie spowodował trwałych konsekwencji ani trwałej sytuacji. Rząd odniósł się również do orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym w razie braku skutecznego środka, termin sześciu miesięcy rozpoczyna się od momentu wystąpienia zdarzenia. Właśnie taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której skarżące zarzucały, że odpowiedź organów krajowych na zdarzenie z dnia 1 lutego 2011 roku nie była odpowiednia.
107W każdym razie, ojciec został ukarany za spowodowanie tego zdarzenia, na podstawie wyroku nakazowego wydanego przeciwko niemu w dniu 19 kwietnia 2011 roku, zatem termin rozpoczęcia biegu sześciomiesięcznego terminu rozpoczął się najpóźniej w tym dniu, podczas gdy skarżące do dnia 3 stycznia 2013 roku nie złożyły skargi do Trybunału.
108W zakresie, w jakim skarżące zarzucały naruszenie obowiązków organów na mocy Artykułu 3 i/lub 8 Konwencji w postępowaniu w sprawie opieki, rząd stwierdził, że skarżące nie wyczerpały krajowych środków odwoławczych. W szczególności Rząd twierdził, że skargi były przedwczesne, ponieważ postępowanie w sprawie opieki było ciągle w toku (zobacz paragrafy 60-81 powyżej), a skarżące nie skorzystały w pełni z krajowych środków odwoławczych dotyczących nadmiernej długości postępowania (zobacz paragrafy 79-80 i 92-93 powyżej). Rząd zwrócił się zatem do Trybunału o uznanie tych zarzutów za niedopuszczalne z powodu niewyczerpania krajowych środków odwoławczych, zarówno jeśli chodzi o długość postępowania, jak i inne zarzucane naruszenia pozytywnych obowiązków w tym postępowaniu.
(b) Skarżące
109Jeśli chodzi o niedochowanie terminu sześciu miesięcy (zobacz paragrafy 106-07 powyżej), skarżące wyjaśniły, że ich skarga, dotycząca tego że władze krajowe nie przestrzegały ich pozytywnego obowiązku proceduralnego, skierowana była przede wszystkim na odmowę tych władz ścigania ojca pierwszej skarżącej za przestępstwo znęcania się nad dzieckiem. Pod tym względem wyczerpały krajowe środki odwoławcze, inicjując postępowanie jako strony poszkodowane w roli oskarżycieli (posiłkowych) i złożyły skargę do Trybunału w ciągu sześciu miesięcy od ostatniej decyzji krajowej wydanej w tym zakresie.
110Skarżące nie odpowiedziały na argument rządu dotyczący braku wyczerpania krajowych środków odwoławczych (zobacz paragraf 108 powyżej), ponieważ zostały one podniesione po raz pierwszy w dniu 26 lutego 2014 roku w uwagach rządu będących odpowiedzią na uwagi skarżących z dnia 9 grudnia 2013 roku.
2Ocena Trybunału
(a) Zgodność z regułą sześciu miesięcy
111Jeżeli chodzi o zarzut rządu dotyczący domniemanej niezgodności z regułą sześciu miesięcy (zobacz paragrafy 106-107 powyżej), Trybunał ponownie stwierdza, że pozytywny obowiązek proceduralny na podstawie artykułu 3 Konwencji wymaga, aby państwa przeprowadziły skuteczne oficjalne dochodzenie, które może między innymi prowadzić do ukarania winnych (zobacz paragraf 136 poniżej). W związku z tym Trybunał uznał za wystarczające, że wyrok nakazowy uzyskany w postępowaniu wykroczeniowym z dnia 19 kwietnia 2011 roku, na podstawie którego ojciec skarżącej został skazany na karę grzywny, został zaskarżony i że postępowanie karne przeciwko niemu jest w toku (zobacz Paragrafy 37 i 51 powyżej). Zgodnie z powyższym sześciomiesięczny termin nie rozpoczął biegu, a nie jak sugerował Rząd już upłynął. Wynika z tego, że zarzut niedopuszczalności Rządu oparty na niezgodności z regułą sześciu miesięcy musi zostać oddalony.
(b) Brak wyczerpania krajowych środków odwoławczych
112W odniesieniu do argumentu rządu, zgodnie z którym skarżące nie wyczerpały krajowych środków odwoławczych w zakresie czasu trwania postępowania, Trybunał zauważa, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest długość postępowania Powstaje raczej pytanie, czy w okolicznościach sprawy uznanych jako całość można powiedzieć, że państwo spełniło określone, pozytywne obowiązki wynikające z Artykułu 3 i/lub 8 Konwencji (zobacz Remetin przeciwko Chorwacji, numer 29525/10, § 75, 11 grudnia 2012 roku).
113Wynika z tego, że zarzut Rządu dotyczący niewyczerpania krajowych środków prawnych należy oddalić.
114W zakresie, w jakim oddalenie wniosku Rządu o brak wyczerpania środków opiera się na fakcie, że postępowanie w sprawie opieki wciąż trwa i dlatego też skargi skarżących na podstawie Artykułu 3 i/lub 8 Konwencji dotyczące domniemanego naruszenia pozytywnego obowiązku zapobiegania popełnienia przyszłych aktów przemocy wobec pierwszej skarżącej są przedwczesne, Trybunał uważa, że argument ten dotyczy meritum tej skargi, a nie jej dopuszczalności. Dlatego też skarga zostanie rozpoznana (zobacz paragrafy 153 62 poniżej).
3Wnioski dotyczące dopuszczalności
115Trybunał zauważa ponadto, że ta część skargi nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu Artykułu 35 § 3 a) Konwencji. Zauważa również, że nie jest też niedopuszczalna z jakiegokolwiek innego powodu. Należy ją zatem uznać za dopuszczalną.
1Stanowiska stron
(a) Rząd
116Rząd podkreślił, że dokumenty w sprawie, opracowane przez różnych biegłych specjalistów w dziedzinie psychiatrii i psychologii, sugerowały, że pierwsza skarżąca została pokrzywdzona przez wysoce konfliktowe relacje w jakich pozostawali jej rodzice będący w separacji. W szczególności biegli uznali ją za dziecko wciągnięte w konflikt lojalności, a tym samym rozdarte między rodzicami, których kocha.
117Nawet rozpoznanie znęcania się nad dzieckiem dokonane przez psychiatrę w opinii z dnia 19 lutego 2011 roku (zobacz paragraf 19 powyżej), na której to skarżące w dużym stopniu oparły się składając skargę, zgodnie z którą nad pierwszą skarżącą znęcał się ojciec, sugerowała co innego. Mianowicie kod (T74.8) w ramach Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, którego psychiatra użył w tym czasie, jedynie sugerował jakąś formę maltretowania, bez określania, czy było ono fizyczne czy psychologiczne (skoro takie nadużycia zostały sklasyfikowane pod różnymi kodami), oraz czy zostało ono popełnione wyłącznie przez jej ojca.
118Jeśli chodzi o rzekome naruszenie obowiązku proceduralnego na mocy Artykułu 3 lub 8 Konwencji, rząd utrzymywał, że reakcja władz krajowych na zdarzenie z dnia 1 lutego 2011 roku była odpowiednia, bez jakichkolwiek nieusprawiedliwionych opóźnień lub przeszkód. W szczególności policja zareagowała natychmiast po tym, jak skarżące zgłosiły zdarzenie i dokonała przesłuchania wszystkich uczestników i innych osób, które mogłyby coś wiedzieć, na temat zdarzeń, które je poprzedzały (zobacz paragraf 13, 15-17, 21 i 24 powyżej).
119Jeśli chodzi o zarzucane naruszenie pozytywnych obowiązków na mocy Artykułu 3 lub 8 Konwencji, Rząd stwierdził, że organy sądowe szybko orzekły o zasadności wniosku drugiej skarżącej dotyczącego środka tymczasowego, a na podstawie opinii udzielonej przez lokalne centrum pomocy społecznej odrzucono jej wniosek o zarządzenie tymczasowej opieki (zobacz paragraf 67 powyżej). Decyzja ta została podjęta dopiero po dokładnym zbadaniu wszystkich przedstawionych dowodów i po ustaleniu wszystkich istotnych faktów, z uwzględnieniem na pierwszym miejscu interesu pierwszej skarżącej. Sąd pierwszej instancji podał wystarczające uzasadnienie swojej decyzji, która z tych powodów nie może zostać uznana za arbitralną. Rząd zapewniał, że w związku z tym, że strony zostały przesłuchane bezpośrednio, a dowody bezpośrednio przeprowadzone przez sądy krajowe, to sądy te były na lepszej pozycji niż Trybunał przy ocenianiu dowodów, ustalaniu znaczących faktów i podejmowaniu decyzji.
120Ponadto, podczas gdy postępowanie o opiekę w dalszym ciągu toczyło się przed sądem pierwszej instancji, władze socjalne nałożyły środek ochrony dziecka w postaci nadzoru nad sprawowaniem władzy rodzicielskiej (zobacz paragraf 82 powyżej) w celu monitorowania sytuacji w rodzinie pierwszej skarżącej i mając na celu natychmiastową reakcję, jeżeli wymagałyby tego zmieniające się okoliczności.
121Ponadto w trakcie postępowania w pierwszej instancji w sprawie opieki nad dzieckiem biegli dokonali obszernej oceny psychiatrycznej i psychologicznej, biegli wraz z kilkoma innymi świadkami, zostali przesłuchani przez sąd pierwszej instancji (paragraf 66, 69 70 i Artykuł 75) w celu ustalenia, czy zmiana sytuacji rodzinnej skarżącej uzasadniała zmianę postanowień dotyczących opieki nad dzieckiem.
122W szczególności biegli zasugerowali, że zachowanie matki pierwszej skarżącej (drugiej skarżącej) było nieprzewidywalne, a ona stawiała swoje potrzeby ponad potrzebami swojego dziecka. Dlatego w tych okolicznościach lepiej by było, aby pierwsza skarżąca nadal mieszkała z ojcem i rodziną, gdzie mieszkała od wczesnego dzieciństwa, ten dom bowiem dawał lepsze i bezpieczniejsze gwarancje dla jej rozwoju. Z tego powodu nie tylko oddzielenie pierwszej skarżącej od ojca, było niepotrzebne ale miałoby niekorzystny skutek. Biegli stwierdzili również, że niekorzystnym dla rozwoju pierwszej skarżącej był konflikt między rodzicami. Wszyscy biegli sądowi i specjaliści do spraw pomocy społecznej ostrzegali o tym fakcie oboje rodziców, i było to głównym powodem wprowadzenia środka ochrony dziecka w zakresie nadzoru nad sprawowaniem władzy rodzicielskiej.
123W związku z powyższym nie można argumentować, że podczas gdy postępowanie w sprawie opieki w dalszym ciągu się toczyło, pierwsza skarżąca była narażona na znęcanie się.
124Jeśli chodzi o zarzuty skarżących, zgodnie z którymi pierwsza skarżąca nie została wysłuchana w postępowaniu o przyznanie opieki, ani nie miała specjalnego przedstawiciela (zobacz paragraf 129 poniżej), rząd najpierw zauważył, że władze krajowe ostatecznie przydzieliły jej opiekuna ad litem (zobacz paragraf 73 powyżej), którego zadaniem była ochrona interesów pierwszej skarżącej, a także, wbrew poglądom skarżących, ani Europejska Konwencja o Wykonywaniu Praw Dzieci, ani prawo krajowe nie przewidywały obowiązku przydzielenia jej innego specjalnego przedstawiciela (zobacz paragraf 84 i 98 powyżej). Ponadto z najnowszych decyzji wydanych zarówno w postępowaniu karnym dotyczącym uszkodzenia ciała jak i postępowania o przyznanie opieki (zobacz paragraf 47 i 77 powyżej) oczywiste jest, że pierwsza skarżąca miała okazję wyrazić swoje poglądy.
125W świetle powyższych rozważań Rząd zwrócił się do Trybunału o stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia Artykułu 3 lub Artykułu 8 konwencji.
(b) Skarżące
126Skarżące powtórzyły swój pogląd (zobacz paragraf 104 powyżej), że ściganie ojca pierwszej skarżącej jedynie za przestępstwo w związku z uszkodzeniem ciała było niewystarczające dla władz krajowych aby wypełnić swoje pozytywne zobowiązania wynikające z Artykułu 3 i 8 Konwencji. Powinien być on raczej oskarżony o przestępstwo dotyczące znęcania się nad dziećmi (zobacz paragraf 86 powyżej). Poprzez oskarżenie ojca pierwszej skarżącej za mniej poważne uszkodzenie ciała, które pociągnęło za sobą umiarkowaną karę, organy ścigania działały na jego korzyść. Poza tym, chociaż te postępowanie karne trwa już od ponad czterech lat, to nic nie wskazuje na to, że wkrótce zostanie zakończone i że zostanie on ukarany.
127Jeżeli chodzi o postępowanie dotyczące przyznania opieki i obowiązku ochrony pierwszej skarżącej przed stosowaniem w przyszłości wobec niej przemocy przez ojca, skarżące podnosiły, że właśnie dlatego, że krajowe organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości nie zdołały go w odpowiednim stopniu ścigać, władze sądowe i społeczne oraz biegli sądowi biorący udział w postępowaniu o opiekę nie byli chętni aby zaopiniować, że pierwsza skarżąca była przez niego maltretowana i chronić ją przed dalszą przemocą poprzez zabranie jej spod jego opieki.
128W szczególności skarżące wskazały na wadę w połączonej opinii z dnia 29 grudnia 2011 roku, a mianowicie fakt, że biegli sądowi, którzy ją przygotowali, wyraźnie odmówili odpowiedzi na pytanie sądu rodzinnego, czy pierwsza skarżąca była maltretowana, a jeśli tak to przez kogo (zobacz paragraf 66, 70 i 75 powyżej). To niedociągnięcie miało szersze skutki, ponieważ opinia biegłego była również konsultowana przez te same organy ścigania i sądownicze, które ostatecznie odrzuciły wnioski skarżących o ściganie ojca pierwszej skarżącej za przestępstwo przemocy wobec dzieci (zobacz paragraf 55 i 57-58 powyżej).
129Skarżące w szczególności podkreśliły, że ani w postępowaniu karnym, ani w postępowaniu w sprawie opieki nad dzieckiem nie wysłuchano pierwszej skarżącej, chociaż biegli sądowi uważali ją za ponadprzeciętnie inteligentną, a ona wielokrotnie, przed różnymi specjalistami wyraziła jednoznaczne pragnienie życia z matką, nawet jeśli jej wiek i dojrzałość na to pozwalały. Niepewna sytuacja pierwszej skarżącej została dodatkowo zaostrzona faktem, że władzom krajowym zajęło ponad półtora roku, zanim w końcu otrzymała specjalnego przedstawiciela, przydzielonego w postępowaniu o opiekę (zobacz paragraf 73 powyżej), tak jak wymaga Europejska Konwencja o wykonywaniu praw dzieci (zobacz paragraf 98 powyżej).
130Wreszcie skarżące podkreśliły, że postępowanie w sprawie opieki nad dzieckiem podobnie jak postępowanie karne dotyczące uszkodzenia ciała trwa już od ponad czterech lat i nic nie wskazuje na to, że wkrótce zostanie zakończone, lub jaki byłby jego wynik. Ze względu na nadmierną długość postępowanie utraciło swój pierwotny cel, a pierwsza skarżąca zaczęła wykazywać oznaki urazów psychicznych, którym skarżące pragną zapobiec, wszczynając te postępowania i usuwając ją spod opieki ojca (zobacz paragrafy 33-34 powyżej).
2Ocena Trybunału
(a) W odniesieniu do pierwszej skarżącej
131Trybunał podkreśla, że złe traktowanie musi wykazywać minimalny poziom dolegliwości, jeżeli ma się mieścić w zakresie Artykułu 3. Ocena tego minimum jest względna: zależy to od wszystkich okoliczności sprawy, takich jak: charakter i kontekst traktowania, jego trwanie, fizyczne i psychiczne skutki, a w niektórych przypadkach płeć, wiek i stan zdrowia ofiary (zobacz, na przykład, A. przeciwko Wielkiej Brytanii, 23 września 1998 roku, § 20, Sprawozdania z orzeczeń i decyzji 1998‑VI, i Costello-Roberts przeciwko Wielkiej Brytanii, 25 marca 1993 roku, § 30, Seria A numer 247‑C).
132Traktowanie zostanie uznane przez Trybunał za "poniżające", a tym samym objęte zakresem zakazu określonego w Artykule 3 Konwencji, jeżeli spowoduje u jego ofiary uczucie strachu, udręki i niższości (zobacz, na przykład, Irlandia przeciwko Wielkiej Brytanii, 18 stycznia 1978 roku, § 167, Seria A numer 25, i Stanev przeciwko Bułgarii [GC], numer 36760/06, § 203, ETPCz 2012); jeżeli upokorzy lub upodli jednostkę (upokorzenie w oczach ofiary, zobacz Raninen przeciwko Finlandii, 16 grudnia 1997 roku, § 32, Sprawozdania z orzeczeń i decyzji 1997‑VIII; i/lub w oczach innych, zobacz Gutsanovi przeciwko Bułgarii, numer 34529/10, § 136, ETPCz 2013 (fragmenty)), niezależnie od tego, czy taki był jego cel (zobacz Labita przeciwko Włochom [GC], numer 26772/95, § 120, ETPCz 2000‑IV), jeżeli łamie fizyczną lub psychiczną odporność danej osoby lub zmusza ją do działania przeciwko jej woli lub sumieniu (zobacz Jalloh przeciwko Niemcom [GC], numer 54810/00, § 68, ETPCz 2006‑IX), lub jeżeli wykazuje brak szacunku lub umniejszenie godności ludzkiej (zobacz Svinarenko i Slyadnev przeciwko Rosji [GC], numer 32541/08 i 43441/08, §§ 118 i 138, 17 lipca 2014 roku).
133W niniejszej sprawie skarżące zarzucały, że w okresie od lutego 2008 roku do kwietnia 2011 roku pierwsza skarżąca była narażona na fizyczne i psychiczne znęcanie się ze strony ojca (zobacz paragraf 52 powyżej). W szczególności twierdziły, że ojciec pierwszej skarżącej obrażał ją, wypowiadał wulgaryzmy wobec niej i przezywał ją określeniami, jak "głupia" lub "krowa", a raz zagroził jej, że zetnie jej długie włosy i że nigdy już nie zobaczy matki. Skarżące twierdziły, że często zmuszał córkę do jedzenia żywności, której nie lubiła, a kiedy odmówiła, chwytał ją za podbródek i wsuwał jedzenie do ust. Czasami nawet rozsmarowywał jedzenie na jej twarzy. Skarżące twierdzą ponadto, że ojciec pierwszej skarżącej często groził jej użyciem przemocy fizycznej, kiedyś uderzył ją w nogę szczotką do włosów, zdarzyło się, że chwycił ją za rękę i ścisnął ją tak mocno, że potem miała siniaki. W dniu 1 lutego 2011 roku, doszło do incydentu, podczas którego miał uderzyć ją w twarz i ścisnął jej gardło, znieważając ją.
134W związku z tym Trybunał zauważa, że w swych zeznaniach złożonych na policji, i oświadczeniach udzielonych przed różnymi ekspertami klinicznymi, a także biegłymi sądowymi, którzy badali ją w postępowaniu o opiekę pierwsza skarżąca wielokrotnie podkreślała, że boi się ojca (zobacz paragrafy 15, 19-20, 23, 28-29 i 32 powyżej). Stwierdziła również między innymi, że gdy ojciec rozmazał jej jedzenie na jej twarzy, poczuła się zawstydzona, ponieważ wyglądała brzydko (zobacz paragraf 29 powyżej). Wynika z tego, że jeżeli zarzuty skarżących są prawdziwe, opisane znęcanie się spowodowało u pierwszej skarżącej uczucie strachu i wstydu, a raz nawet spowodowało u niej uraz fizyczny.
135W związku z tym Trybunał, biorąc pod uwagę zwłaszcza młody wiek pierwszej skarżącej (miała dziewięć lat w momencie incydentu z dnia 1 lutego 2011 roku), uważa, że skumulowany skutek wszystkich wyżej opisanych aktów przemocy domowej (zobacz, mutatis mutandis, Sultan Öner i Inni przeciwko Turcji, numer 73792/01, § 134, 17 października 2006 roku) mógłby, gdyby rzeczywiście zostały popełnione, spowodować uznanie, że traktowanie, na które została rzekomo narażona było wystarczająco poważne, aby osiągnąć wymagany poziom z artykułu 3 konwencji. Mając na uwadze swoje orzecznictwo (zobacz paragraf 132 powyżej), Trybunał uznaje, że takie traktowanie można uznać za "poniżające".
136Trybunał ponownie podkreśla, że Artykuł 1 Konwencji, w związku z Artykułem 3, nakłada na państwa pozytywne obowiązki zapewnienia osobom fizycznym podlegającym ich jurysdykcji ochronę przed wszelkimi formami złego traktowania zabronionymi na mocy Artykułu 3, w tym tam, gdzie takie traktowanie jest stosowane przez osoby bliskie. Dzieci i inne bezbronne osoby mają w szczególności prawo do ochrony udzielonej przez państwo, w formie skutecznego odstraszania, przed tak poważnymi naruszeniami integralności osobistej (zobacz, na przykład, A. przeciwko Wielkiej Brytanii, cytowany powyżej, § 22, i Opuz przeciwko Turcji, numer 33401/02, § 159, ETPCz 2009, a także zalecenie Rady Europy w sprawie zintegrowanych krajowych strategii ochrony dzieci przed przemocą, o których mowa w paragrafie 103 powyżej). Trybunał zauważa również szczególną podatność ofiar przemocy domowej i potrzebę aktywnego zaangażowania państwa w ich ochronę (zobacz Bevacqua i S. przeciwko Bułgarii, numer 71127/01, § 65, 12 czerwca 2008 roku, i Opuz, cytowany powyżej, § 132). Te pozytywne zobowiązania, które często nakładają się na siebie, obejmują: a) obowiązek zapobiegania złemu traktowaniu, o którym władze wiedzą lub powinny wiedzieć (zobacz, na przykład, Đorđević przeciwko Chorwacji, numer 41526/10, §§ 138‑139, ETPCz 2012), oraz b) (proceduralny) obowiązek przeprowadzania skutecznego postępowania przewidzianego przepisami prawa, jeżeli osoba podnosi zarzut złego traktowania (zobacz, na przykład, Dimitar Shopov przeciwko Bułgarii, numer 17253/07, § 47, 16 kwietnia 2013 roku).
137W związku z tym, Trybunał jako pierwszy zauważa, że skarżące zgłosiły policji wydarzenia z dnia 1 lutego 2011 roku następnego dnia. Podczas przesłuchania pierwsza skarżąca stwierdziła, że ojciec uderzył ją wczoraj w twarz i wspomniała o innych przypadkach przemocy domowej (zobacz paragraf 15 powyżej). Później powtórzyła te zarzuty przed różnymi ekspertami klinicznymi (zobacz paragraf 19 i 23 powyżej), a także przed biegłymi sądowymi w postępowaniu o opiekę nad dzieckiem (zobacz paragraf 28-29 powyżej).
138Ponadto, obrażenie jakiego skarżąca rzekomo doznała w dniu 1 lutego 2011 roku zostało medycznie udokumentowane. W szczególności, skarżąca następnego dnia została zdiagnozowana przez okulistę, który stwierdził u niej z zasinienie dolnej powieki (zobacz paragraf 13 powyżej). Opinia sporządzona przez biegłego z dziedziny kryminologii w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko ojcu pierwszej skarżącej w związku z uszkodzeniem ciała stanowiła, że skarżąca rzeczywiście doznała obrażeń w tym czasie i że możliwe było, choć nie na pewno, że zostało to spowodowane w opisany sposób (zobacz paragraf 44 powyżej).
139Jeżeli zaś chodzi o pozostałe zarzuty znęcania się (głównie psychologiczne), Trybunał zauważa, że różni terapeuci i biegli sądowi w postępowaniu w sprawie opieki nad dzieckiem, stwierdzili, że pierwsza skarżąca była skrzywdzonym dzieckiem (zobacz paragrafy 19-20, 23, 25 i 69 powyżej).
140Trybunał jest w pełni świadomy, że manipulowanie dziećmi i fałszywymi oskarżeniami o znęcanie się nad dziećmi często występują w wysoce konfliktowych relacjach pomiędzy rodzicami będącymi w separacji, uważa jednakże te dowody (patrz trzy poprzednie paragrafy) są wystarczające, aby zarzut skarżących podniesiony przed władzami krajowymi, jakoby nad pierwszą skarżącą znęcał się ojciec uznać przynajmniej za "sporny". To umożliwiło włączenie pozytywnego zobowiązania (proceduralnego) państwa na mocy Artykułu 3 Konwencji w celu zbadania sprawy. Nie ulega wątpliwości, że "sporny" charakter zarzutu skarżących nie podważa możliwości na której oparł się rząd i zgodnie z którą pierwsza skarżąca została skrzywdzona przez konflikt między jej rodzicami, a nie przez złe traktowanie przez ojca.
141Jednakże, gdy skarżące poinformowały władze, że jej ojciec używał wobec niej przemocy i przedstawiły powyższe dowody, władze musiały mieć świadomość, że pierwsza skarżąca może być narażona na ryzyko takiego traktowania (ponownie). W związku z tym uruchomił się pozytywny obowiązek państwa do zapewnienia jej ochrony przed przyszłym złym traktowaniem.
142Mając na uwadze powyższe, a w szczególności fakt, że pierwsza skarżąca jest zarówno dzieckiem, jak i domniemaną ofiarą przemocy domowej, Trybunał uznaje, że niniejsza sprawa dotyczy kwestii pozytywnego obowiązku państwa na mocy Artykułu 3 Konwencji w odniesieniu do skarżącej.
143W związku z tym Trybunał uznaje, że w zakresie, w jakim pierwsza skarżąca skarżyła się na niewywiązanie się przez państwo z jego pozytywnych obowiązków w odniesieniu do czynów popełnionych przeciwko niej w sposób agresywny przez jej ojca, jej skarga w części dotyczącej Artykułu 8 Konwencji została pochłonięta przez skargę wniesioną na mocy artykułu 3.
144Trybunał musi jeszcze ustalić, czy władze krajowe wypełniły swoje pozytywne zobowiązania wynikające z Artykułu 3 Konwencji.
(i) Jeśli chodzi o domniemane naruszenie (proceduralnego) pozytywnego obowiązku zbadania
145W odniesieniu do pozytywnego obowiązku władz krajowych do przeprowadzenia skutecznego dochodzenia w sprawie zarzutów skarżących dotyczących złego traktowania, Trybunał zauważa na wstępie, że władze te podjęły decyzję o ściganiu ojca pierwszej skarżącej tylko w związku z urazami, które zostały rzekomo zadane podczas zdarzenia z dnia 1 lutego 2011 roku (zobacz paragraf 21 i 35 powyżej). Innymi słowy, władze krajowe postanowiły ścigać tylko to, co wydaje się być najpoważniejszym w szeregu aktów przemocy wobec pierwszej skarżącej, a nie obciążać jej ojca (również) przestępstwem kryminalnym lub drobnym wykroczeniami, które mogłyby rozciągnąć się na wszystkie przypadki niewłaściwego traktowania, jakie rzekomo miały miejsce (zobacz paragraf 86-89 powyżej), co umożliwiłoby władzom zajęcie się sprawą w całości.
146W związku z tym Trybunał zauważa również, że zgodnie z Konwencją o prawach dziecka (zobacz Artykuł 19 i paragraf 40-41 ogólnego komentarza do niego, cytowane w Paragrafie 94 i 96 powyżej) wszystkie doniesienia o przemocy wobec dzieci, w tym w obrębie rodziny, muszą być odpowiednio zbadane (ale niekoniecznie ścigane).
147Jednakże, nawet jeżeli ściganie ojca pierwszej skarżącej jedynie za przestępstwo uszkodzenia ciała nie było w danych okolicznościach sprzeczne z pozytywnym obowiązkiem państwa do przeprowadzenia skutecznego dochodzenia w sprawie zarzutów o złe traktowanie, to Trybunał uważa, że pomimo tego w niniejszej sprawie władze krajowe nie wywiązały się z tego obowiązku. Wynika to z tego, że prowadzone postępowanie karne za uszkodzenie ciała, trwało dłużej niż cztery lata i dwa miesiące, i w dalszym ciągu sprawa ta toczy się przed sądem pierwszej instancji (zobacz paragraf 35-51 powyżej).
148W związku z tym, Trybunał podkreśla, że dochodzenie, o którym mowa w Artykule 3 Konwencji, aby było uznane za "skuteczne", powinno nie tylko doprowadzić do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz identyfikacji i ukarania odpowiedzialnych; wymagane jest również zachowanie wymogu szybkości i zbadania sprawy w rozsądnym terminie (zobacz, na przykład, W. przeciwko Słowenii, numer 24125/06, § 64, 23 stycznia 2014 roku). Ponadto, gdy oficjalne dochodzenie doprowadziło do wszczęcia postępowania przed sądami krajowymi, postępowanie jako całość, w tym etap próbny, musi spełniać wymogi Artykułu 3 Konwencji. W tej kwestii Trybunał orzekł już, że mechanizmy ochrony dostępne na podstawie prawa krajowego powinny działać w praktyce w sposób umożliwiający zbadanie zasadności danego przypadku w rozsądnym terminie (zobacz, na przykład, W. przeciwko Słowenii, cytowany powyżej, § 65).
149W tym względzie Trybunał zauważa, że ojciec pierwszej skarżącej został oskarżony w ciągu dwóch miesięcy od rzekomego popełnienia przestępstwa i że wyrok karny został wydany mniej niż miesiąc po tym fakcie. (zobacz paragraf 35-36 powyżej). Nie można zatem nie stwierdzić, że na tym etapie władze krajowe wykazały wyjątkową terminowość.
150Jednakże znaczne opóźnienia miały miejsce, gdy ojciec pierwszej skarżącej zaskarżył nakaz karny, który następnie został automatycznie uchylony, a postępowanie karne wznowione. W szczególności, z oświadczenia Rządu wynika, że w okresie między zaskarżeniem wyroku w dniu 4 maja 2011 roku, a pierwszym terminem rozprawy w sprawie przewidzianym na dzień 7 maja 2013 roku, postępowanie było w kompletnej stagnacji przez okres dwóch lat (zobacz paragraf 37-38 powyżej). Rząd nie wyjaśnił tego opóźnienia.
151Dalsze opóźnienia wystąpiły w związku z przesłuchaniem pierwszej skarżącej przez sąd pierwszej instancji, ponieważ ani sąd, ani władze policyjne nie były wyposażone w urządzenie zawierające łącza wideo (zobacz paragraf 47-50 powyżej). Z uwagi na to, że taka technologia jest łatwo dostępna, Trybunał uznaje że nie można uzasadnić opóźnienia z tego powodu, trwającego dłużej niż rok.
152Rezultatem tych opóźnień ze strony organów krajowych jest to, że od ponad czterech lat i pięciu miesięcy od skrzywdzenia pierwszej skarżącej władze krajowe nie ustaliły w oparciu o ostateczną decyzję sądową, czy urazy zostały spowodowane przez jej ojca, a jeśli tak, nie została określona odpowiedzialność karna ojca w tym zakresie i nie wymierzono mu kary. W takich okolicznościach Trybunał stwierdza, że władze te nie spełniły wymogu szybkości wynikającego z ich pozytywnego obowiązku proceduralnego wynikającego z artykułu 3 Konwencji (zobacz, a fortiori, Remetin przeciwko Chorwacji (nr 2), numer 7446/12, § 120, 24 lipca 2014 roku).
(ii) Jeśli chodzi o domniemane naruszenie pozytywnego obowiązku zapobiegania złemu traktowaniu
153Na wstępie Trybunał stwierdza, że ważne jest podkreślenie, iż skarżące nie twierdziły, że władze krajowe naruszyły swój pozytywny obowiązek, nie zapobiegając domniemanym aktom przemocy domowej wobec pierwszej skarżącej, które miały miejsce wcześniej. Skarżą się raczej, że po incydencie z dnia 1 lutego 2011 roku władze te naruszyły pozytywny obowiązek, pozostawiając pierwszą skarżącą pod opieką jej ojca, a tym samym nie zapobiegając ponownej przemocy przeciwko niej.
154Zadaniem Trybunału jest zatem ustalenie, czy od incydentu z dnia 1 lutego 2011 roku władze krajowe podjęły wszelkie odpowiednie środki w celu zapobieżenia potencjalnemu złemu traktowaniu pierwszej skarżącej przez swojego ojca, co ma na celu zapobieżenie ryzyku, którego istnienia nawet same skarżące nie wykazały.
155W związku z tym Trybunał zauważa, że w dniu 30 marca 2011 roku, dwa miesiące po incydencie z dnia 1 lutego 2011 roku, druga skarżąca wszczęła postępowanie w sprawie zmiany postanowienia o opiece nad dzieckiem z dnia 24 sierpnia 2007 roku (zobacz paragraf 22 i 60 powyżej) oraz tym samym usunięcie pierwszej skarżącej spod opieki ojca. Jednocześnie zwróciła się do sądu pierwszej instancji o wydanie tymczasowego środka w formie tymczasowej opieki, w wyniku którego tymczasowo przyznano by jej opiekę nad pierwszą skarżącą (zobacz paragraf 60 powyżej).
156Trybunał zauważa ponadto, że w swoim zaleceniu z dnia 12 maja 2011 roku Lokalne Centrum Pomocy Społecznej stwierdziło, że w tamtym czasie nic nie sugerowało, aby pozostawienie pierwszej skarżącej w domu jej ojca powodowało dla niej zagrożenie (zobacz paragraf 65 powyżej). Niemniej jednak, opinia centrum została błędnie sformułowana a mianowicie, że zamiast ocenić czy istniało ryzyko maltretowania pierwszej skarżącej, nakazano ocenić ryzyko zagrożenia jej życia.
157W związku z tym Trybunał uważa za warte do odnotowania, że lokalne centrum pomocy społecznej było zaznajomione z sytuacją pierwszej skarżącej, ponieważ w okresie od 7 listopada 2006 roku do 31 sierpnia 2008 roku został zastosowany środek ochrony dzieci w zakresie nadzoru nad sprawowaniem władzy rodzicielskiej w rodzinie (zobacz paragraf 11 powyżej). Po incydencie z dnia 1 lutego 2011 roku lokalne centrum pomocy społecznej ponownie, w dniu 22 września 2011 roku, nałożyło ten sam środek, trwający do 31 marca 2014 roku (zobacz paragraf 82 powyżej). Oznacza to, że sytuacja w rodzinie pierwszej skarżącej była ściśle monitorowana przez władze społeczne w tym okresie. Ponadto w sprawozdaniach funkcjonariusza nadzoru nic nie sugeruje, że w tym okresie pierwsza skarżąca była źle traktowana lub na złe traktowanie była narażona. (zobacz paragraf 83 powyżej).
158Trybunał zauważa także, że w ciągu dwóch miesięcy od wszczęcia postępowania o przyznanie opieki w dniu 7 czerwca 2011 roku sąd pierwszej instancji oddalił wniosek drugiej skarżącej o zastosowanie środka tymczasowego (zobacz paragraf 67 powyżej). Orzekając oparł się przede wszystkim na wyżej wymienionym zaleceniu lokalnego ośrodka pomocy społecznej, a także biorąc pod uwagę inne dowody, w szczególności dwie sprzeczne opinie psychiatrów klinicznych (zobacz paragraf 19 i 25 powyżej) oraz fakt, że postępowanie karne wobec ojca pierwszej skarżącej o uszkodzenia ciała było ciągle w toku. Wynika z tego, że odmowa wydania drastycznego środka zaproponowanego przez drugą skarżącą (zobacz, w tym względzie paragraf 40-42 uwag ogólnych nr 8 Komisji Praw Dziecka w paragrafie 96 powyżej) opiera się na uznaniu po dokładnym rozpatrzeniu wszystkich istotnych materiałów, że brak jest wystarczających dowodów na to, że nadużycia w ogóle miały miejsce (zobacz, mutatis mutandis, M.P. i Inni przeciwko Bułgarii, numer 22457/08, § 115, 15 listopada 2011 roku).
159Łączna opinia biegłych sądowych z dziedziny psychiatrii i psychologii z dnia 29 grudnia 2011 roku, uzyskana w ramach tego samego postępowania o opiekę nad dzieckiem, stwierdziła, że nie ma przeciwwskazań by pierwsza skarżąca, nadal mieszkała ze swoim ojcem (zobacz paragraf 70 powyżej). Jeżeli chodzi o argument skarżących, że biegli nie odpowiedzieli na pytanie sądu rodzinnego, czy znęcano się nad nią, a jeżeli tak, to kto to robił (zobacz paragrafy 70 i 128 powyżej), Trybunał stwierdza, za ewidentne to, że biegli nie zaleciliby, aby skarżąca nadal mieszkała ze swoim ojcem, jeżeli uważaliby, że była ona narażona na złe traktowanie.
160Powyższe rozważania są wystarczające, aby Trybunał mógł stwierdzić, że w okresie po dniu 1 lutego 2011 roku władze krajowe podjęły rozsądne kroki w celu oceny ryzyka potencjalnego złego traktowania pierwszej skarżącej przez swojego ojca i zapobiegnięcia powyższemu.
161Z uwagi na powyższe długość postępowania w sprawie dotyczącej opieki nad dzieckiem, które trwało ponad cztery lata i trzy miesiące, jest rzeczywiście godna ubolewania i jest istotna w innym kontekście (zobacz paragrafy 182-84 i 188-89 poniżej), w związku z tym nie może kwestionować stwierdzenia Trybunału, zgodnie z którym państwo wypełniło swój pozytywny obowiązek ochrony pierwszej skarżącej przed możliwym złym traktowaniem przez swojego ojca (zobacz, mutatis mutandis, M.P. i Inni przeciwko Bułgarii, cytowany powyżej, § 117).
162Oznacza to również, że skargi skarżących dotyczące domniemanego naruszenia pozytywnego obowiązku zapobiegania złemu traktowaniu nie można uznać za przedwczesnej tylko dlatego, że postępowanie w sprawie opieki nad dzieckiem nadal trwa, jak twierdzi rząd (zobacz paragrafy 108 i 114 powyżej).
(iii) Wnioski co do meritum
163Wynika z tego, że w niniejszej sprawie doszło, w odniesieniu do pierwszej skarżącej, do naruszenia Artykułu 3 Konwencji przez władze krajowe, ich (proceduralnego) pozytywnego obowiązku prowadzenia skutecznego dochodzenia w sprawie zarzutów złego traktowania i nie doszło do naruszenia tego artykułu z powodu ich obowiązku zapobiegania takiemu traktowaniu.
(b) W odniesieniu do drugiej skarżącej
164Jeśli chodzi o drugą skarżącą, Trybunał ponownie stwierdza, że tak jak w przypadku Đorđević przeciwko Chorwacji złe traktowanie, na które był narażony syn drugiej skarżącej, miało niekorzystny wpływ na jej życie prywatne i rodzinne (zobacz Đorđević, cytowany powyżej, § 97, ETPCz 2012). Trybunał stwierdził również, że nie wprowadzając adekwatnych i właściwych środków w celu zapobieżenia dalszemu złemu traktowaniu jej syna, władze państwa nie tylko naruszyły swój pozytywny obowiązek wynikający z Artykułu 3 Konwencji, ale także pozytywny obowiązek zgodnie z Artykułem 8 w odniesieniu do niej (zobacz Đorđević, cytowany powyżej, § 153, ETPCz 2012).
165Jednakże w niniejszym przypadku Trybunał, biorąc pod uwagę powyższe stwierdzenie na podstawie Artykułu 3 Konwencji, że państwo w wystarczający sposób wywiązało się ze swojego pozytywnego obowiązku zapobiegania złemu traktowaniu wobec pierwszej skarżącej (zobacz paragrafy 160 i 163 powyżej), uważa, że władze krajowe spełniły również swój pozytywny obowiązek wobec drugiej skarżącej na podstawie Artykułu 8 Konwencji.
166W związku z tym w niniejszej sprawie nie naruszono Artykułu 8 Konwencji w odniesieniu do drugiej skarżącej, dotyczącego domniemanego naruszenia pozytywnego obowiązku państwa polegającego na zapobieżeniu przemocy wobec córki, pierwszej skarżącej.
167Trybunał powtarza, że jego prawem nadrzędnym jest prawo do przedstawienia stanu faktycznego sprawy i że nie jest związany stanem faktycznym przedstawionym przez skarżących lub rząd. Na mocy zasady jura novit curia rozpatruje na przykład z urzędu zarzuty na podstawie artykułów lub ustępów, na które strony się nie powołały, a nawet bierze pod uwagę przepis, w odniesieniu do którego Trybunał uznał skargę za niedopuszczalną, uznając ją za dopuszczalną pod innym względem. Skarga zawiera okoliczności faktyczne, a nie jedynie podstawę prawną lub argumenty. (zobacz, na przykład, Şerife Yiğit przeciwko Turcji [GC], numer 3976/05, § 52, 2 listopada 2010 roku).
168Trybunał powtarza, że różni specjaliści i biegli sądowi w postępowaniu w sprawie o opiekę nad dzieckiem ustalili, że pierwsza skarżąca jest dzieckiem którego dotknęła trauma (zobacz paragrafy 19-20, 23, 25, 69 i 139 powyżej). Ponadto zauważa, że w swoich zeznaniach złożonych na policji, udzielonych przed różnymi biegłymi klinicznymi, a także przed biegłymi z zakresu kryminalistyki, którzy badali ją w postępowaniu w sprawie z powództwa o przyznanie opieki, pierwsza skarżąca wielokrotnie podkreślała, że chce żyć z matką, drugą skarżącą (zobacz paragrafy 19-20, 23-24, 28, 32, 34 i 69 powyżej). Trybunał zauważa również, że w swoim wypracowaniu szkolnym z dnia 27 października 2014 roku pierwsza skarżąca oświadczyła, że zaczęła się ciąć, a później wyjaśniła psychologowi klinicznemu, że zrobiła to, między innymi z powodu ”braku możliwości rozporządzania własnym czasem poprzez odmawianie jej mieszkania z matką, która sprawiłaby, że była szczęśliwa” ”i ponieważ nie pozwolono jej wybrać, z kim ma mieszkać” (zobacz paragrafy 33-34 powyżej). Sprawozdanie tego psychologa sugeruje, że pierwsza skarżąca zaczęła dokonywać samookaleczeń z powodu frustracji spowodowanej ograniczeniem swobody jej działania (zobacz paragraf 34 powyżej).
169W związku z tym Trybunał powtarza, że wzajemne przebywanie przez rodzica i dziecko w swoim towarzystwie stanowi podstawowy element "życia rodzinnego" w rozumieniu artykułu 8 Konwencji (zobacz, między innymi, Olsson przeciwko Szwecji (nr 1), 24 Marca 1988 roku, § 59, Seria A numer 130, i Gluhaković przeciwko Chorwacji, numer 21188/09, § 54, 12 kwietnia 2011 roku), oraz że pojęcie "życia prywatnego" w rozumieniu tego artykułu obejmuje między innymi prawo do osobistej autonomii (zobacz, na przykład, Pretty przeciwko Wielkiej Brytanii, numer 2346/02, § 61, ECHR 2002‑III) oraz nienaruszalności fizycznej i psychicznej (zobacz, na przykład, X i Y przeciwko Holandii, 26 marca 1985 roku, § 22, Seria A numer 91).
170W szczególności, w sprawie Fernández Martínez przeciwko Hiszpanii, Trybunał w odniesieniu do prawa do życia prywatnego i rodzinnego podkreślił, że ważne jest, aby osoby fizyczne mogły swobodnie decydować, jak kształtować swoje życie prywatne i rodzinne, i powtórzył, że Artykuł 8 chroni także prawo do samorealizacji, czy to w formie osobistego rozwoju, czy z punktu widzenia prawa do nawiązywania i rozwijania relacji z innymi ludźmi i ze światem zewnętrznym, pojęcie autonomii osobistej jest ważną zasadą leżącą u podstaw wykładni gwarancji przewidzianych w tym przepisie (zobacz Fernández Martínez przeciwko Hiszpanii ([GC], numer 56030/07, § 126, ETPCz 2014 (fragmenty)).
171Prawo do osobistej autonomii - co w przypadku dorosłych oznacza prawo do wyboru sposobu prowadzenia własnego życia, pod warunkiem, że nie narusza to w sposób niezasadny praw i wolności innych - ma inny zakres niż w przypadku dzieci. Dzieciom brakuje pełnej autonomii dorosłych, ale są one niemniej jednak podmiotem praw (zobacz Preambuła Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o Prawach Dziecka w sprawie procedury łączności, o której mowa w paragrafie 95 powyżej). Ta ograniczona autonomia w przypadku dzieci, która stopniowo wzrasta wraz ze zmieniającą się dojrzałością, jest wykonywana przez ich prawo do konsultacji i wysłuchania. Jak określono w Artykule 12 Konwencji o prawach dziecka (zobacz paragraf 94 powyżej), dziecko, które jest zdolne do kształtowania własnych poglądów, ma prawo do wyrażania ich i prawo do tego by brać te poglądy pod uwagę w zależności od wieku i dojrzałości, a w szczególności dziecko musi mieć możliwość bycia wysłuchanym w jakimkolwiek postępowaniu sądowym i administracyjnym, które ma na nie wpływ.
172Mając na względzie powyższe rozważania i nadając interesom dziecka pierwszorzędne znaczenie, Trybunał uznaje, że skargi skarżących na to, że władze krajowe ignorowały chęć pierwszej skarżącej do zamieszkania z matką, oraz fakt, że nie została ona wysłuchana w postępowaniu o przyznanie opieki, które trwały zbyt długo (zobacz paragrafy 129-30 powyżej) poruszają kwestie dotyczące prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego odmienne od tych, które zostały przeanalizowane w kontekście Artykułu 3 i 8 Konwencji w paragrafach 153-66 powyżej, tak więc wymagają odrębnego zbadania przez Trybunał w ramach tego ostatniego artykułu.
173Trybunał podkreśla, że Rząd twierdził, że część zarzutów skarżących na podstawie Artykułu 3 i 8 Konwencji, a mianowicie zarzuty dotyczące domniemanego naruszenia pozytywnego obowiązku zapobiegania przyszłym aktom przemocy wobec pierwszej skarżącej, są przedwczesne, ponieważ postępowanie o przyznanie opieki było nadal w toku (zobacz paragraf 108 powyżej). W kontekście tej części skargi argument ten stanowi niedopuszczalny sprzeciw i jako taki należy go rozpatrywać (porównaj z Paragrafem 114 powyżej).
174W związku z tym Trybunał powtarza, że postępowanie w sprawie powierzenia opieki trwało dłużej niż cztery lata i trzy miesiące i podkreśla, że po trzech i pół roku pierwsza skarżąca zaczęła przejawiać skłonności do samookaleczania, które sama określiła jako reakcję wobec frustracji wynikającej z faktu, że nie wolno jej mieszkać z matką, drugą skarżącą (zobacz paragraf 33-34 powyżej). Trybunał ponownie podkreśla, że szybkość postępowania krajowego ma znaczenie w odniesieniu do tego, czy dany środek zaradczy może być uznany za skuteczny, a zatem konieczny w rozumieniu Artykułu 35 § 1 Konwencji. Rzeczywiście, nadmierna długość postępowania krajowego może stanowić szczególną okoliczność, która może zwalniać skarżących z wyczerpania krajowych środków odwoławczych (zobacz Šorgić przeciwko Serbii, numer 34973/06, § 55, 3 listopada 2011 roku). Jest to szczególnie ważne w przypadkach, takich jak niniejszy, który dotyczy ciągłej sytuacji (wysoce) szkodzącej życiu prywatnemu pierwszej skarżącej (zobacz, mutatis mutandis, X. przeciwko Niemcom, numer 6699/74, decyzja Komisji z dnia 15 grudnia 1977 roku, Decyzje i raporty (DR 11), strony 16 i 24). Biorąc pod uwagę szczególne okoliczności wymienione powyżej, Trybunał uważa, że w niniejszej sprawie skarżące nie mogą być zmuszone by czekać dłużej na ostateczny wynik postępowania o opiekę nad dzieckiem.
1Stanowiska stron
175Argumenty rządu i skarżących powtórzone odpowiednio w paragrafach 121-22 i 124 oraz w paragrafach 129-30 powyżej są również istotne dla zbadania zasadności tej części skargi.
2Ocena Trybunału
(a) Pierwsza skarżąca
176Chociaż podstawowym celem Artykułu 8 jest ochrona jednostki przed arbitralnym działaniem władz publicznych, mogą być dodatkowo nałożone pozytywne obowiązki nieodłącznie związane ze skutecznym "poszanowaniem" życia prywatnego i rodzinnego, a zobowiązania te mogą obejmować zastosowanie środków w sferze relacji między osobami. Dzieci i inne osoby podatne na zagrożenia są w szczególności uprawnione do skutecznej ochrony (zobacz, na przykład, Bevacqua i S., cytowany powyżej, § 64).
177Jeżeli chodzi o prawo do poszanowania życia prywatnego, obowiązki te mogą obejmować przyjęcie środków mających na celu zapewnienie tego prawa, w tym zapewnienie przepisów prawnych instytucjom orzekającym i egzekwującym prawa tych osób, a także, w stosownych przypadkach, konkretne środki (zobacz, na przykład, P. i S. przeciwko Polsce, numer 57375/08, § 95, 30 października 2012 roku).
178Jeżeli chodzi o prawo do poszanowania życia rodzinnego, obejmuje ono obowiązek podejmowania przez władze krajowe środków mających na celu łączenie rodziców z ich dziećmi oraz ułatwianie im takiego łączenia. Dotyczy to również przypadków, w których spory dotyczące kontaktów i opieki powstają między rodzicami i/lub innymi członkami rodziny dzieci (zobacz, na przykład, Gluhaković, cytowany powyżej, § 56).
179Trybunał powtarza, że nieskuteczne, a zwłaszcza opóźnione, postępowanie w sprawie o opiekę nad dzieckiem może prowadzić do naruszenia pozytywnych obowiązków wynikających z Artykułu 8 Konwencji (zobacz Eberhard i M. przeciwko Słowenii, numer 8673/05 i 9733/05, § 127, 1 grudnia 2009 roku, i S.I. przeciwko Słowenii, numer 45082/05, § 69, 13 października 2011 roku).
180Ponadto stwierdza, że chociaż artykuł 8 nie zawiera żadnych wyraźnych wymogów proceduralnych, to proces podejmowania decyzji musi być sprawiedliwy i zapewniać należyte poszanowanie interesów zagwarantowanych w Artykule 8 (zobacz, na przykład, W. przeciwko Wielkiej Brytanii, 8 lipca 1987 roku, §§ 62 i 64, Seria A numer 121, i T.P. i K.M. przeciwko Wielkiej Brytanii [GC], numer 28945/95, § 72, ECHR 2001‑V (fragmenty)). W szczególności w szeregu spraw dotyczących opieki nad dziećmi Trybunał zbadał, czy rodzice byli wystarczająco zaangażowani w proces podejmowania decyzji w celu ustalenia, czy naruszono ich prawa wynikające z Artykułu 8 (zobacz, na przykład, W. przeciwko Wielkiej Brytanii, cytowany powyżej, §§ 62-68 i 70; Sommerfeld przeciwko Niemcom [GC], numer 31871/96, §§ 66-75, ETPCz 2003‑VIII (fragmenty)); i Sahin przeciwko Niemcom [GC], numer 30943/96, §§ 68-78, ETPCz 2003‑VIII).
181Uwzględniając Artykuł 12 Konwencji o prawach dziecka (zobacz paragrafy 94 i 97 powyżej, a w szczególności paragraf 32 Ogólnego Komentarza numer 12 Komitetu Praw Dziecka), Trybunał stwierdza, że te same względy mają zastosowanie mutatis mutandis w postępowaniach sądowych lub administracyjnych mających wpływ na prawa dzieci na mocy Artykułu 8 niniejszej Konwencji. W szczególności w takich przypadkach nie można stwierdzić, że dzieci zdolne do kształtowania własnych poglądów były wystarczająco zaangażowane w proces podejmowania decyzji, gdyby nie miały możliwości wysłuchania, a tym samym do wyrażenia swoich poglądów.
182W niniejszej sprawie Trybunał zauważa, że postępowanie w sprawie przyznania opieki trwało od ponad czterech lat i trzech miesięcy. Uwzględniając swoje orzecznictwo (zobacz Eberhard i M., cytowany powyżej, §§ 138-42; i Kopf i Liberda przeciwko Austrii, numer 1598/06, §§ 46-49, 17 stycznia 2012 roku), Trybunał uważa, że sam ten fakt wystarczyłby do stwierdzenia, że pozwane państwo nie wypełniło pozytywnych obowiązków wynikających z Artykułu 8 Konwencji, nawet jeżeli okoliczności faktyczne sprawy nie wymagały sprawniejszego procedowania niż to, jakie zwykle jest wymagane w sprawach dotyczących opieki nad dziećmi.
183Niniejsza sprawa w istocie wymagała sprawnego postępowania, ponieważ chodziło o skrzywdzone dziecko, które jeśli nie z innego powodu to z powodu konfliktowych relacji rodziców, doznawało wielkiego cierpienia psychicznego, które zakończyło się samookaleczaniem. Wydaje się jednak, że sądy krajowe nie dostrzegły powagi i pilności sytuacji. W szczególności okazuje się, że nie rozumieją, że pierwsza skarżąca postrzegała mieszkanie z matką jako wyjście z jej niepewnej pozycji, a postępowanie w sprawie opieki nad nią instrumentalnie służyło osiągnięciu tego celu. Dlatego też sądy krajowe nie zdały sobie sprawy z tego, że przewlekły charakter tych postępowań pogarszał sytuację skarżącej.
184Trybunał jest szczególnie zaskoczony faktem, że po czterech latach i trzech miesiącach pierwsza skarżąca nie została jeszcze wysłuchana w toku tych postępowań, a tym samym nie miała możliwości wyrażenia swoich poglądów na temat kwestii, z którym z rodziców chce zamieszkać. Zwraca uwagę, że Sąd Okręgowy w swojej decyzji z dnia 15 listopada 2013 roku poinstruował sąd rejonowy aby ocenił, czy pierwsza skarżąca była w stanie zrozumieć znaczenie sprawy, a jeżeli tak, to by pozwolił jej wyrazić swoją opinię i odebrać od niej zeznania (zobacz paragraf 77 powyżej), chociaż nic nie kazało domniemywać że pierwsza skarżąca, która miała dwanaście lat, nie byłaby zdolna do kształtowania własnych poglądów i ich wyrażania (zobacz Punkt 20 Ogólnego Komentarza numer 12 Komitetu Praw Dziecka w Paragrafie 97 powyżej). W każdym razie minął ponad rok i siedem miesięcy bez podjęcia kroków w celu spełnienia tych wymagań. Jeszcze bardziej zaskakujące jest to, że nie podjęto żadnych kroków w celu przyspieszenia postępowania nawet po tym, jak pierwsza skarżąca zaczęła przejawiać skłonności do samookaleczania.
185Ponadto Trybunał zauważa, że zgodnie z orzecznictwem sądów chorwackich, w sytuacji, gdy oboje z rodziców są w równym stopniu zdolni do opieki nad dzieckiem, a dziecko, biorąc pod uwagę jego wiek i dojrzałość, jest zdolne do formułowania opinii i ich wyrażania, należy uszanować pragnienie dziecka, w odniesieniu do tego, z którym rodzicem chce mieszkać (zobacz paragraf 85 powyżej). Trybunał nie może jednak zgodzić się z tym poglądem, ponieważ uważa, że w przeciwnym razie zasada, zgodnie z którą poglądom dziecka powinna zostać przypisana należyta waga, byłaby pozbawiona znaczenia.
186Trybunał zauważa, że w niniejszej sprawie biegli sądowi z dziedziny psychologii i psychiatrii stwierdzili, że rodzice pierwszej skarżącej byli w równym stopniu zdolni do opieki nad nią (zobacz paragraf 69 powyżej), co wydaje się być podzielane przez lokalne centrum pomocy społecznej (zobacz paragraf 83 powyżej). Biegli stwierdzili również, że pierwsza skarżąca wyraziła silne pragnienie mieszkania z matką (zobacz paragraf 69 powyżej). Trybunał zauważa ponadto, że oboje jej rodzice mieszkają w tym samym mieście, a zmiana postanowienia o opiece nie spowoduje, że pierwsza skarżąca musiałaby zmienić szkołę lub w inny sposób usunąć się z jej codziennego środowiska społecznego. Ponadto pierwsza skarżąca, która jest piątkową uczennicą, i którą biegli postrzegają jako posiadającą dobrą lub nawet ponadprzeciętną zdolność intelektualną (zobacz paragrafy 19-20 powyżej), miała dziewięć i pół roku na początku postępowania a obecnie ma trzynaście i pół. Trudno jest uznać, biorąc pod uwagę jej wiek i dojrzałość, że nie jest ona zdolna do kształtowania własnych poglądów i wyrażania ich swobodnie. Trybunał stwierdza zatem, że w odniesieniu do kwestii, z którym zamieszkałaby rodzicem, nieuszanowanie jej pragnienia, w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy stanowi naruszenie jej prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.
187Mając na względzie powyższe rozważania, Trybunał stwierdza, że w niniejszej sprawie naruszono Artykuł 8 Konwencji w odniesieniu do prawa pierwszej skarżącej do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego.
(b) Druga skarżąca
188Trybunał uważa, że powyższe ustalenia dotyczące długotrwałego charakteru postępowania o przyznanie opieki dotyczą także drugiej skarżącej (zobacz paragraf 182).
189W niniejszej sprawie został naruszony Artykuł 8 Konwencji w odniesieniu do prawa drugiej skarżącej do poszanowania jej życia rodzinnego.
190Skarżące zarzucały również, że nie miały dostępu do sądu ani do skutecznego środka do wniesienia zażalenia wobec naruszenia ich praw na podstawie Artykułów 3 i 8 Konwencji z powodu odmowy przez władze krajowe zezwolenia na prowadzenie postępowania karnego przeciwko ojcu pierwszej skarżącej za przestępstwo znęcania się. Oparły się na Artykule 6 § 1 i Artykule 13 Konwencji, których fragmenty brzmią następująco:
Artykuł 6 (prawo do rzetelnego procesu)
“ Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia
Artykuł 13 (prawo do skutecznego środka prawnego)
Każdy, kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe.”.
191Trybunał powtarza, że konwencja nie gwarantuje prawa do wszczęcia postępowania karnego wobec osób trzecich lub skazania takich osób (zobacz, wśród innych organów, Perez przeciwko Francji [GC], numer 47287/99, § 70, ETPCz 2004‑I, i Krzak przeciwko Polsce, numer 51515/99, § 24, 6 kwietnia 2004 roku).
192Wynika z tego, że skargi te są sprzeczne ratione materiae z postanowieniami Konwencji w rozumieniu jej Artykułu 35 § 3 i muszą zostać odrzucone zgodnie z Artykułem 35 § 4.
193Artykuł 41 Konwencji przewiduje:
“Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, a jeśli prawo wewnętrzne Wysokiej Umawiającej się Strony pozwala jedynie na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie
194Skarżące domagały się kwoty 20 000 euro (EUR) (z tytułu szkody niemajątkowej).
195Rząd zakwestionował to roszczenie.
196Uwzględniając wszystkie okoliczności niniejszej sprawy, Trybunał przyznaje, że skarżące poniosły szkodę niemajątkową, której nie można wyrównać wyłącznie w wyniku stwierdzenia naruszenia. Dokonując oceny na zasadzie słuszności, Trybunał przyznaje pierwszej skarżącej kwotę 19 500 EUR, która ma być zapłacona jej opiekunowi ad litem i pozostawiona u niego do czasu, kiedy suma ta będzie mogła być zarządzana przez pierwszą skarżącą, a drugiej skarżącej kwotę w wysokości 2.500 EUR za szkody niemajątkowe oraz wszelkie podatki, które mogą być naliczane od tych kwot.
197Skarżące ponadto domagały się HRK 15.625 za koszty i wydatki poniesione przed władzami krajowymi i HRK 27.578.47 za te poniesione przed Trybunałem.
198Rząd zakwestionował te roszczenia.
199Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżący jest uprawniony do zwrotu kosztów i wydatków jedynie w takim zakresie, w jakim wykazano, że zostały faktycznie poniesione i rozsądnej wysokości. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę dokumenty będące w posiadaniu i powyższe kryteria, Trybunał uznaje, że rozsądne jest przyznanie skarżącym łącznie kwoty 3.600 EUR za postępowanie przed Trybunałem, wraz z podatkiem, który może być od nich wymagany.
200Trybunał uznaje za słuszne, aby stopa oprocentowania opierała się na marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, do której należy dodać trzy punkty procentowe.
1Uznaje, jednomyślnie, że skargi w części dotyczącej zakazu złego traktowania oraz prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego są dopuszczalne, a pozostałe części skargi za niedopuszczalne;
2Stwierdza, w stosunku pięć głosów do dwóch, że doszło do naruszenia Artykułu 3 Konwencji w odniesieniu do pierwszej skarżącej w związku z naruszeniem obowiązku proceduralnego państwa do przeprowadzenia skutecznego dochodzenia w sprawie zarzutów o złe traktowanie;
3Orzeka, jednomyślnie, że nie doszło do naruszenia Artykułu 3 Konwencji w odniesieniu do pierwszej skarżącej z powodu naruszenia pozytywnego obowiązku państwa do ochrony jej przed złym traktowaniem;
4Orzeka, jednomyślnie, że nie doszło do naruszenia Artykułu 8 Konwencji w odniesieniu do drugiej skarżącej z powodu naruszenia pozytywnego obowiązku państwa do ochrony pierwszej skarżącej przed złym traktowaniem;
5Orzeka,, jednomyślnie, że nastąpiło naruszenie Artykułu 8 Konwencji w odniesieniu do prawa pierwszej skarżącej do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego ze względu na przewlekły charakter postępowania o opiekę nad dzieckiem i brak jej udziału w procesie podejmowania decyzji;
6Orzeka, jednomyślnie, że nastąpiło naruszenie Artykułu 8 Konwencji w odniesieniu do prawa drugiej skarżącej do poszanowania życia rodzinnego ze względu na przewlekły charakter postępowania o opiekę nad dzieckiem;
7Orzeka, jednomyślnie,
(a) że pozwane państwo ma zapłacić skarżącym, w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się ostateczny zgodnie z Artykułem 44 ust. 2 Konwencji, następujące kwoty przeliczone na chorwackie kuny w wysokości obowiązującej w dniu rozliczeń:
(i) 19,500 EUR (dziewiętnaście tysięcy pięćset euro), plus ewentualny podatek, który może być wymagany, pierwszej skarżącej z tytułu szkody niemajątkowej;
(ii) 2,500 EUR (dwa tysiące pięćset euro) plus ewentualny podatek, który może być wymagany, drugiej skarżącej z tytułu szkody niemajątkowej;
(iii) Kwotę 3,600 EUR (trzy tysiące sześćset euro) oraz wszelkie podatki, którymi mogą być łącznie obciążone skarżące w zakresie kosztów i wydatków;
(b) że po upływie wyżej wspomnianego okresu trzech miesięcy do momentu uregulowania w/w kwot będą od nich należne odsetki w wysokości równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego w okresie niewykonania zobowiązania plus trzy punkty procentowe;
8Oddala, jednomyślnie, pozostałą część roszczenia skarżących o słuszne zadośćuczynienie.
Sporządzono w języku angielskim i pisemnie notyfikowano w dniu 3 września 2015 roku zgodnie z Artykułem 77 ust. 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Søren Nielsen Isabelle Berro
Kanclerz Przewodniczący
Zgodnie z Artykułem 45 ust. 2 Konwencji i Artykułem 74 ust. 2 Regulaminu Trybunału, do niniejszego wyroku dołączono wspólną opinię odrębną sędziów Berro i Møse.
I.B.L.
S.N.
1Żałujemy, że nie możemy podzielić rozumowania większości dotyczącego Artykułu 3 Konwencji. Pomijając zarzuty podniesione w związku z Artykułem 6 § 1 i Artykułem 13, które w wyroku zostały słusznie uznane za niedopuszczalne (zobacz paragrafy 190-92), naszym zdaniem niniejsza sprawa powinna zostać zbadana pod kątem Artykułu 8.
2W wyroku słusznie stwierdzono, że w wyniku długotrwałego postępowania o opiekę nad dzieckiem trwającego ponad cztery lata nastąpiło naruszenie Artykułu 8 zarówno w odniesieniu do pierwszej skarżącej - córki, jak i drugiej skarżącej - matki (zobacz odpowiednio paragrafy 176-87 i 188-89).
3Skarżące zarzucały również, że władze nie wywiązały się z pozytywnych obowiązków proceduralnych na mocy Artykułu 3 i / lub Artykułu 8, ponieważ odmówiły ścigania ojca i nie odebrały córki spod opieki ojca, a tym samym nie uniemożliwiły mu stosowania dalszych aktów przemocy skierowanych przeciwko niej (zobacz paragraf 104).
4Jak stwierdzono w wyroku, choć w innym kontekście (zobacz paragraf 167), w orzecznictwie Trybunału stanowczo podkreśla się, że to Trybunał charakteryzuje okoliczności sprawy i że nie jest związany charakterystyką podaną przez skarżącego lub rząd. Skarga składa się z okoliczności faktycznych, a nie jedynie z prawa lub argumentów.
5Większość zdecydowała się skoncentrować na Artykule 3 (zobacz paragrafy 131-32). Stwierdzając, że łączny ładunek wszystkich rzekomych czynów dokonanych przez ojca "gdyby rzeczywiście zostały popełnione", prowadzi do uznania, że córka była rzekomo narażona na tyle poważnie, aby osiągnąć próg ciężkości wymagany na mocy Artykułu 3 (zobacz paragraf 135), większość stwierdziła, że zebrane dowody wystarczą do uznania zarzutów objętych tym artykułem, a tym samym do uruchomienia obowiązku proceduralnego państwa na podstawie tego przepisu. Dlatego też, zdaniem większości, skarga córki w części dotyczącej Artykułu 8 zostaje pochłonięta z uwagi na jej roszczenia wynikające z Artykułu 3 (zobacz paragrafy 140-43).
6Naszym zdaniem takie podejście zgodnie z Artykułem 3 nie uwzględnia w wystarczającym stopniu okoliczności faktycznych sprawy. Manipulowanie wspólnymi dziećmi i (fałszywymi) oskarżeniami o znęcanie się na dziećmi występują bardzo często w wysoce konfliktowych relacjach między rodzicami znajdującymi się w separacji i są wykorzystywane instrumentalne w bataliach o opiekę nad dziećmi. W związku z tym podkreślamy, że w okresie między dniem 5 lipca 2006 roku a dniem 7 marca 2008 roku wobec matki i ojca wszczęto osiem postępowań karnych, z których większość była wszczętych przeciwko sobie. Pięć zarzutów karnych zostało oddalonych, w tym trzy, w których zarzucano, że popełniono przestępstwo w stosunku do córki (zobacz paragraf 9 wyroku). Powyższe wskazuje też na to, że matka nalegała, aby ojciec był ścigany i skazany za przestępstwo znęcania się nad dzieckiem, nawet jeżeli jego zachowanie mogło zostać zakwalifikowane jako przestępstwo lub wykroczenie przemocy domowej lub jako przestępstwo karne z tytułu uszkodzenia ciała (za które został oskarżony).
7Zdaniem Komitetu Praw Dziecka, stan zależności dzieci i wyjątkowa intymność relacji rodzinnych wymagają, aby decyzje o ściganiu rodziców lub formalne interwencje w rodzinie były podejmowane z wielką starannością. Jest mało prawdopodobne by ukaranie rodziców przełożyło się na dobro ich dzieci. (zobacz paragraf 96 wyroku). Warto zauważyć, że nie zostało jeszcze ogłoszone ostateczne orzeczenie sądowe, w sprawie urazu oka córki i tego czy został on zadany podczas zdarzenia z dnia 11 lutego 2011 roku (zobacz paragrafy 35-51 wyroku).
8Ponadto wydaje nam się, że podejście większości dotyczące proceduralnego obowiązku ścigania ojca nie jest w pełni zgodne z późniejszym wnioskiem, zgodnie z którym nie doszło do naruszenia obowiązku zapobiegania złemu traktowaniu poprzez usunięcie córki spod jego opieki (zobacz paragrafy 153-163). Orzeczenie dotyczące oceny lokalnego ośrodka opieki społecznej z 12 maja 2011 roku wskazuje, że córka nie była zagrożona; sąd pierwszej instancji w dniu 7 czerwca 2011 roku nie uwzględnił wniosku matki o środki tymczasowe ze względu na brak wystarczającego dowodu, że znęcanie się miało miejsce; oraz połączona opinia biegłych sądowych z dziedziny psychiatrii i psychologii z dnia 19 grudnia 2011 roku, stwierdziła, że nie ma przeciwwskazań do pozostania córki z ojcem.
9W niniejszej sprawie córka została narażona na traumatyczne przeżycia ze względu na sytuację konfliktową między rodzicami, którzy zdaniem biegłych byli równie niezdatni do opieki nad ich córką, a ona sama zadawała sobie obrażenia, ponieważ władze nie uwzględniły w wystarczającym stopniu jej poglądów w toku zbyt długiego postępowania. Skargi powinny być zbadane wyłącznie na podstawie Artykułu 8 Konwencji, który gwarantuje prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.
Tekstas iš mūsų archyvo (Europos Žmogaus Teisių Teismo HUDOC duomenų bazė). © Council of Europe / European Court of Human Rights. Reuse permitted with attribution; the Court's translations into languages other than English and French are not authoritative.